Groteska w powieści Janoscha pt. ,,Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny

The grotesque in the Janoschs novel ,,Cholonek oder Der liebe Gott aus Lehm

Poniższa praca magisterska dotyczy powieści Janoscha (Horsta Eckerta) pod tytułem Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny oraz zastosowanej w dziele kategorii literackiej, jaką jest groteska.Powieść Horsta Eckerta opisuje losy rodziny górniczej mieszkającej na terenie pomiędzy Polską a Niemcami. Janosch sam urodził się oraz został wychowany na Śląsku, dlatego w trakcie pisania wracał do swoich wspomnieć oraz doświadczeń z młodości. Tło tego dzieła literackiego tworzą ważne wydarzenia historyczne, takie jak: przejęcie władzy przez Adolfa Hitlera, druga wojna światowa, przemarsz Armii Czerwonej przez polskie tereny czy też wygnanie Ślązaków na Zachód. Groteska jest w powieści najważniejszą kategorią literacką, którą zastosował autor, by nadać dziełu jego specyficzną formę. Jako kategoria o ogromnym znaczeniu dla literatury i sztuki, groteskowość cieszy się zainteresowaniem wielu badaczy. Analizując powieść Cholonek czyli dobry pan Bóg z gliny uwzględniłam koncepcję dwóch literaturoznawców: Michaila Bachtina oraz Wolfganga Kaysera, przy czym porównałam je ze sobą, aby znaleźć różnice i podobieństwa.W poniższej pracy przedstawiono, w jaki sposób Janosch wykorzystał strategie groteskowości w powieści Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny. Powieść analizowana jest głównie w odniesieniu do teorii Michaila Bachtina, w której duże znaczenie mają tematy takie jak: seksualność, ciało, higiena czy śmierć i narodziny. Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny badany jest również w odniesieniu do koncepcji Wolfganga Kaysera, który podkreśla ,,demoniczność” i ,,zło” groteskowego świata. Ta koncepcja stanowi dogodne instrumentarium analizy tych partii powieści, które dotyczą przejęcia władzy przez Adolfa Hitlera, działalności Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej czy też tragizmu codziennego życia ludzkiego.

The purpose of this present M.A. thesis was to introduce the reader to the novel of Janosch (Horst Eckert) Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny whilst analyzing the grotesque – one of the most important literary categories used by Janosch in his work.The novel written by Horst Eckert presents the life of the miners family living in the area between Poland and Germany. Due to Janosch was born and brought up in Silesia, he often refers to his memories and experiences from his own childhood during the writing process. The background of the novel create some important historical events such as: Hitlers ascent to power, the Second World War, the march of the Red Army on Poland or the Silesias inhabitants exile to the western countries. The further aim of this study as mentioned was to make a research about the grotesque, which was so important not only in the literature itself, but also in the fine art. Janosch used it to create this amazing piece of work, Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny. During the analysis of the novel and the techniques used, it was vital to focus on theories of following scientists, Michail Bachtin and Wolfgang Kayser. In this present M.A. thesis was shown, how the author used the grotesque in his work. The novel was conducted on the theory of Michail Bachtin, where the topics like: sexuality, human body, hygiene, birth or death are of great significance. Furthermore, Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny was analyzed taking the theory of Wolfgang Kayser into consideration. This scientist presented the world as ,,demonic” and ,,evil” and the events like Hitlers ascent to power, the activity of Nazi Party or the tragic of the everyday humans live can constitute a proof of it.

In der vorliegenden Masterarbeit wird das Groteske als literarisches Verfahren im Roman von Janosch (Horst Eckert) mit dem Titel Cholonek oder Der liebe Gott aus Lehm analysiert. Das Buch beschreibt das Leben einer Bergarbeiterfamilie, die in einem Gebiet zwischen Polen und Deutschland wohnt. Da Janosch in Schlesien geboren und erzogen wurde, bezog er sich während des Schreibens auf eigene Erfahrungen und Erinnerungen. Den Hintergrund für den Roman bilden die für die europäische Geschichte prägenden Ereignisse, wie die Machtergreifung Hitlers, der Zweite Weltkrieg, der Aufmarsch der Roten Armee und die Vertreibung der Schlesier nach Westen. Das Groteske ist dabei die wichtigste literarische Kategorie, derer sich der Autor bedient hat, um das Werk zu gestalten. Da groteske Strategien sowohl in der Literatur, als auch in der Kunst große Rolle spielen, wurde es zum Fokus mehrerer literaturwissenschaftlichen Arbeiten. Für meine Interpretationen erwiesen sich insbesondere die Ansätze von Michail Bachtin und Wolfgang Kayser relevant. Sie werden daher im einleitenden Teil der Arbeit herangeführt und miteinander verglichen.In meiner Arbeit wird erörtert dargestellt, wie Janosch in seinem Roman Cholonek oder Der liebe Gott aus Lehm das Groteske literarisch realisiert hat. Das Buch wird zuerst unter Heranziehung theoretischer Befunde von Michail Bachtin analysiert, wobei solche Themen, wie Sexualität, Körper, Hygiene, Tod und Geburt einbezogen wurde. Das Werk von Janosch wurde auch in Bezug auf die Theorie von Wolfgang Kayser untersucht, wobei die von dem Autor dargestellte Welt als eine im Sinn Kaysers „dämonische“ präsentiert wird, und zwar in den Teilen des Textes, die mit der Machtergreifung Hitlers, der Tätigkeit von NSDAP und der Problematik der menschlichen Existenz in Zusammenhang gebracht wird.