The Dialogues of Plato in the cinema

Celem pracy jest ukazanie, jak główne zagadnienia filozofii Platona, zawarte w jego dialogach, znajdują swe odbicie w kinie. Te główne zagadnienia filozofii Platona to: jego teoria dwóch światów, zobrazowana między innymi w jego słynnym Micie Jaskini z VII Księgi „Państwa” („Politei”), zagadnienie nieśmiertelności duszy, rozważane w „Fedonie” przy okazji omawiania śmierci Sokratesa, droga jaką przejść musi człowiek, by osiągnąć cnotę, omawiana w „Uczcie”, a także triada Dobro, Piękno, Prawda, o której Platon pisze w wielu swoich dialogach. Omówiono i przedstawiono w pracy filmy, które, zdaniem autora, poruszają powyższe problemy. Są wśród nich filmy takich reżyserów jak Chaplin, Dreyer, Antonioni, Herzog, Kubrick , Greenaway, Scorsese. Najwięcej uwagi praca poświęca platońskiej wizji człowieka. Człowiek składa się z duszy nieśmiertelnej i ciała. Dusza rozumna to nieśmiertelny pierwiastek w człowieku, dzięki któremu człowiek może obcować z rzeczywistością prawdziwą – wiecznymi ideami. Szczęście to, obok harmonii duszy, właśnie ogląd idei, dzięki nous i noesis – intelektualnemu wglądowi intuicyjnemu. Tymczasem od czasów nowożytnych ta wizja człowieka ulega stale postępującej redukcji, aż do sprowadzenia człowieka do jednego, fizycznego wymiaru. W rozdziale pierwszym pracy przedstawiono ten proces redukcji i jego egzemplifikację w kinie. Sporo miejsca zajmuje omawianie wspomnianej triady: Dobro, Piękno i Prawda, które kino w dużej mierze relatywizuje. Jako przykład relatywizacji dobra przedstawiono film Kubricka „Mechaniczna pomarańcza”. Jako przykład filmu traktującego o prawdzie – „Powiększenie” Antonioniego. Największy filozof starożytności, po którym filozofia to jedynie przypisy do niego, jak twierdził Alfred Whitehead, zostawił niezatarte ślady w każdej z dziedzin kultury, w tym oczywiście w kinie. Egzemplifikacją konfrontacji wielkiej myśli Platona z kinem stara się być niniejsza praca.

The aim of this work is to show how the main issues of the philosophy of Plato, included in his dialogues, are reflected in the cinema. The main points of Plato's philosophy are: the Two Worlds Theory, illustrated, among others, in his famous Allegory of the Cave of the Republic (Politeia) Book VII, the question of the soul’s immortality, considered in the Phaedo, when discussing the death of Socrates, the path a human being must follow in order to achieve virtue, discussed in the Symposium, as well as the triad of Beauty, Goodness and Truth, of which Plato writes in many of his dialogues. In this paper, films that, according to the author, deal with the above issues, are discussed and illustrated. They include films by directors such as Chaplin, Dreyer, Antonioni, Herzog, Kubrick, Greenaway, Scorsese. Most attention is paid to Plato’s vision of human nature. A human being is composed of an immortal soul and body. The rational soul of human being is an immortal element, which enables to associate with the true reality - the eternal ideas. Happiness is, next to the harmony of the soul, an overview of ideas, through nous and noesis, intellectual intuitive insight. Meanwhile, from the beginning of the modern era, this vision of a modern man is being constantly, progressively reduced, decreasing a human being to one, physical dimension. The process of the reduction and its exemplification in the cinema is presented in the first chapter. Much space is given to the discussion of the aforementioned triad: Goodness, Beauty and Truth, which is largely relativised in the cinema. Kubrick’s film A Clockwork Orange serves as an example of the relativisation of the good. The cinematic treatment of the truth is illustrated by Antonioni's Blow up. The greatest philosopher of antiquity, after whom, the philosophy consists merely of footnotes to him, as Alfred Whitehead claims, left an indelible mark on each of the areas of culture, including of course the cinema. This paper seeks to exemplify the confrontation of the great thought of Plato with the cinema.