The religious brick architecture of the Telatyn commune. A historical overview and an architectural description

Celem niniejszej pracy było ukazanie historii budynków sakralnych istniejących do dzisiaj na terenie gminy Telatyn, przez pryzmat historii omawianego terenu. W tym celu odbyłam wizyty w Urzędzie Gminy Telatyn, Archiwach Państwowych, kancelariach parafialnych i przeprowadziłam wywiady z mieszkańcami. Zgromadzone materiały oraz opracowania z zakresu historii sztuki i historii Polski pozwoliły opisać interesujące mnie świątynie, które ufundowane były przez właścicieli poszczególnych miejscowości jako cerkwie greckokatolickie. Rezultatem pracy jest zarys historii budynków sakralnych oraz analiza architektoniczna ich wyglądu. Wszystkie w roku 1875 stały się prawosławnymi, po zamknięciu w 1915 roku rekoncyliowane tuż po I wojnie światowej na kościoły katolickie. Dwie z nich służą jako takie do dnia dzisiejszego, jedna natomiast przez ponad 50 lat pełniła funkcję budynku szkoły, po czym znów jest kościołem służącym katolikom obrządku łacińskiego. Historia Rzeczpospolitej od momentu III rozbioru, a szczególnie historia Lubelszczyzny, która w XIX wieku należała do Królestwa Polskiego zależnego od Imperium Rosyjskiego, dwie wojny światowe i dzielące je dwudziestolecie międzywojenne pozostawiły ślady w dziejach opisywanych świątyń. Do lat czterdziestych XX wieku opisywane tereny nie były jednolite pod względem narodowościowym i kulturowym. Miejscowości zamieszkiwane były przez ludzi posługujących się różnymi językami i przynależących do różnych wyznań chrześcijańskich. Nie bez znaczenia był skład etniczny mieszkańców, którzy korzystali ze świątyń.

The goal of this paper is to present the history of sacral architecture currently existing within the Telatyn region, through the perspective of history of the region. With this goal in mind the author carried out visits to Telatyn Regional Hall, National Archives, and Parochial Offices, as well as conducted interviews with the residents of towns in this region. The gathered primary source information, along with reports and research papers concerned with the topics of art history and the history of Poland, allowed the author to form a comprehensive description of the history and character of these sanctuaries. The buildings with which the author is concerned with are those which were privately funded by proprietors of individual towns and originally established as Ukrainian Greek Catholic Churches. The result of this paper is a description of the history of these sanctuaries as well as an architectural analysis of the appearance of each one. In 1875 all of the buildings became Eastern Orthodox Churches, and closed in 1915. Their status changed again just after the end of World War I, and these buildings began to function as Roman Catholic Churches. Two of these sanctuaries have served this role to this day, while another has only returned to functioning as a Roman Catholic Church after over 50 years of operating as a school. The history of the Republic of Poland, and more specifically, the history of the Lubelskie Region; The Partitions, First and Second World Wars left an undeniable mark upon these sanctuaries as well. Until the forties of the twentieth century, this terrain was not homogenous in terms of ethnicity or culture. The towns were populated by residents who used many different languages and belonged to different groups within the Christian religion. The sanctuaries were frequented by believers of great ethnic, cultural and religious variety, this too had its lasting effect upon their course through history.