Between a positive obligation to act and a duty to refrain from action: fight against terrorism and human rights in the light of articles 2 and 3 of the European Convention on Human Rights

Problem relacji terroryzmu i praw człowieka jest problematyką złożoną, wielowymiarową i podlegającą ciągłej ewolucji a pojawiąjące się nowe formy działalności terrorystycznej wymuszają nieustanne dostosowanie standardów korelowania antyterrorystycznych działań państwa z normami krajowymi i międzynarodowymi w zakresie ochrony praw człowieka. Podstawowym celem niniejszej pracy jest zestawienie rozważań nad relacjami między walką z terroryzmem podejmowaną przez państwa a standardami w zakresie ochrony praw człowieka na gruncie europejskim. W tym celu, praca skupia się na analizie przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i mechanizmu gwarancyjnego z niej płynącej. Choć problematyka relacji praw człowieka i terroryzmu dotyczy przekrojowo wielu aspektów konwencyjnych, niniejsza praca zajmuje się analizą wyłącznie dwóch artykułów – art. 2 (prawo do życia) oraz art. 3 (zakaz tortur, nieludzkiego i poniżającego traktowania i karania). Wybór tych dwóch artykułów podyktowany jest ich fundamentalną rolą w całym systemie ochrony praw człowieka. Jak wskazano w pracy, prawo do życia wynikające z art. 2 Konwencji jest na tyle podstawowym prawem, że uznaje się je jako stanowiące podstawę do egzekwowania wszelkich innych praw i wolności człowieka. Z kolei art. 3 Konwencji, zakaz tortur i nieludzkiego i poniżającego traktowania i karania stanowi ochronę par excellence przed ingerencją władz państwowych, która uderzałaby w godność jednostki w stopniu dolegliwości wykraczającym poza akceptowane społecznie normy. Punktem wyjścia dla rozważań jest rozróżnienie na obowiązki pozytywne i negatywne nakładane na państwa, które wynikają z Konwencji. Jak wskazano w pracy, Konwencja nakładała na państwa przede wszystkim obowiązki negatywne, natomiast wykształcenie się obowiązków pozytywnych było następcze oraz subsydiarne. Tym niemniej, w świetle efektywności respektowania konwencyjnych praw oba rodzaje obowiązków są równoważne jeśli chodzi o zobowiązanie państwa. Przyjętym sposobem procedowania metodologicznego w niniejszej pracy jest analiza orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na przestrzeni dekad. Analiza orzecznictwa wychodzi od podstawowego pytania: w jaki sposób zostały ukształtowanie standardy ochrony praw człowieka w świetle art. 2 i art. 3 Konwencji, tj. prawa do życia; powstrzymania się państwa od użycia śmiercionośnej siły; oraz zakazu tortur, nieludzkiego oraz poniżającego traktowania i karania. Dla realizacji celów pracy istotne jest zatem pytanie w jakim stopniu standardy wypracowane przez orzecznictwo Trybunału nakładają na państwa obowiązek ochrony obywateli w świetle art. 2 Konwencji oraz w jakim stopniu standardy nakładają na państwa obowiązek powtrzymania się od konkretnych działań, spełniających zakres art. 3.

The problem of the relationship between terrorism and human rights is a complex, multidimensional, and constantly evolving issue. The emerging forms of terrorist activity require constant adjustment of the standards in terms of anti-terrorist activities of the state to uphold national and international standards in the field of human rights protection. The main goal of this thesis is to present the relationship between the fight against terrorism undertaken by states and the standards of human rights protection on the European ground. To this end, the thesis focuses on the analysis of the provisions of the European Convention on Human Rights and the guarantee mechanism resulting therefrom. Although the issue of the relationship between human rights and terrorism cross-sectionally covers many aspects of the Convention, the thesis analyses thoroughly two articles – article 2 (right to life) and article 3 (prohibition of torture, inhuman and degrading treatment, and punishment). The selection of these two articles derives from their fundamental role in the entire system of European human rights protection. As indicated in the thesis, the right to life under article 2 of the Convention is such a fundamental right that it is recognized as constituting the basis for the exercise of all other human rights and freedoms. In turn, article 3 of the Convention, the prohibition of torture, inhuman and degrading treatment and punishment, constitutes par excellence protection against interference by the state authorities that would harm the dignity of the individuals to the extent exceeding socially accepted norms. The starting point for the considerations is the distinction between positive and negative obligations imposed on states, which results from the Convention. As indicated in the thesis, the Convention had imposed on states primarily negative obligations, while the development of positive obligations was secondary and subsidiary. Nevertheless, in the light of the effectiveness of the Convention rights, both types are equivalent in terms of the obligations of the state. The methodological procedure adopted in this thesis is the analysis of the case-law of the European Court of Human Rights over the decades. The analysis of the case law begins with the basic question of how were the standards of human rights protection developed in the light of article 2 and article 3 of the Convention, i.e. the right to life; the restraining of the state from using lethal force; and the prohibition of torture, inhuman and degrading treatment and punishment. For the purposes of the thesis, it is, therefore, crucial to pose a question to what extent the standards developed by the Court's case-law impose on the state the obligation to protect citizens in the light of article 2 of the Convention and to what extent the standards impose an obligation on states to refrain from specific actions that fall under the scope of article 3.