Protection of Nowa Huta cultural heritage : between theory and practice

Bibliogr. s. 279-284

Artykuł przedstawia formy ochrony zabytków wymienione w Ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r., stosowane w odniesieniu do materialnego dziedzictwa kulturowego Nowej Huty - architektury i urbanistyki z 2. połowy XX w. Przeanalizowane zostały zarówno już stosowane w Nowej Hucie formy ochrony zabytków (wpisy do rejestru zabytków, ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego), jak i te planowane (uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego). Zaprezentowane zostały także dotychczasowe starania w zakresie wpisu Nowej Huty na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dodatkowo omówiono wybrane przypadki przekształceń i zjawisk ingerujących w poszczególne obiekty. Temat został opracowany na podstawie dokumentacji dostępnej w Biurze Miejskiego Konserwatora Zabytków, literatury, doniesień prasowych oraz własnych obserwacji autora. W artykule zauważono, że w przypadku tak rozległego obszaru i złożonego dziedzictwa kulturowego, jakim jest Nowa Huta, potrzebne jest stosowanie jednocześnie różnych form ochrony zabytków nieruchomych oraz podejmowanie działań uświadamiających i edukacyjnych w zakresie znaczenia i konieczności ochrony dziedzictwa kulturowego.

The article presents forms of monuments' protection, mentioned in the Polish Act about monuments protection and care from 2003, used in relation to tangible heritage of Nowa Huta - architecture and town planning from the 2nd part of the 20th century. There were analysed forms of monuments' protection already applied in Nowa Huta (inscriptions in the monuments register, protection arrangements in local plan of spatial development) and those planned to be implemented (approval as history monument, culture park). The author also presents efforts that has been undertaken for the inscription of the Nowa Huta's area onto the UNESCO World Heritage List. In addition there are case studies of transformations and phenomenons interfering in some particular objects. The topic was worked out basing on documentation available in the Office of The City Monuments Preservation Officer, literature, press and author's observations. The article's findings expresses the need for divers methods of protection and educational effort for the protection of multidimensional Nowa Huta's area.