Soviet censorship as a tool of control and repression against Russian literature (1917‑1929)

Bibliogr. s. 147-148

Cenzura to jeden ze sposobów ograniczania wolności słowa, kiedy tworzona jest odpowiednia komórka, organizacja czy instytucja, której głównym celem jest kontrola przepływu informacji uznanej przez władzę za niepożądaną, wrogą czy szkodliwą. Cenzura (zarówno jako kontrola druku oraz jako instytucja tę kontrolę w sprawująca) zawsze stała po stronie władzy, starając się nie dopuścić do rozpowszechniania idei i poglądów szkodliwych dla wizerunku osób rządzących. Tak było i w ZSRR na początku XX wieku, kiedy celem cenzury literackiej było nie tylko permanentne kontrolowanie autorów i czytelników, ale przede wszystkim wytwarzanie atmosfery powszechnego strachu związanej z publikacją i czytaniem nieprawomyślnych tekstów, która miała doprowadzić do zmiany sposobu myślenia społeczeństwa. Cenzura w wieku XX w Rosji miała charakter totalny: kontroli państwowej podlegały wszelkie rodzaje komunikacji i druku: książki, gazety, audycje radiowe, operowe libretta, plakaty, obrazy, gatunki muzyki grane z płyt na wieczorkach tanecznych, znaczki pocztowe czy nawet prognoza pogody. W niniejszym artykule ukazane jest, jak w początkach swojego istnienia (1917-1929) radziecka cenzura stopniowo, a potem na coraz szerszą skalę zawłaszczała i niszczyła kolejne obszary funkcjonowania literatury: od ograniczenia nakładu książek lub przydziału papieru po całkowity zakaz druku, poprzez likwidację gotowych już nakładów książek, wycofywanie niewygodnej dla władzy literatury z bibliotek, zamykanie wydawnictw, cenzurowanie nakładów, treści utworów, czy nawet najdrobniejszej informacji o istnieniu autorów i ich dzieł.

Censorship is one of the many ways of limiting freedom of speech when an appropriate unit, organization or institution is created, whose main goal is to control the flow of information considered by the authorities to be undesirable, hostile or harmful. Censorship (understood both as print control and as the institution exercising this control) was always a tool in the hands of authorities, trying to prevent the dissemination of ideas and views harmful to the image of those in power. This was also the case in the USSR at the beginning of the 20th century, when the aim of literary censorship was not only to permanently control authors and readers, but, above all, to create an atmosphere of general fear related to the publication and reading of illicit texts, which was supposed to lead to a change in society’s way of thinking. This article shows how, at the beginning of its existence (1917‑1929), Soviet censorship gradually, and then on an increasingly wider scale, appropriated and destroyed subsequent areas of the functioning of literature: from limiting the circulation of books or paper allocation to a complete ban on printing, by eliminating already prepared book editions, withdrawing literature that was inconvenient to the authorities from libraries, closing publishing houses, censoring print runs, the content of works, or even the smallest pieces of information as to the existence of authors and their works.