Bibliogr. s. 255-260

Niniejszy artykuł stanowi próbę analizy ewolucji ulicznego krajobrazu semiotycznego o charakterze upamiętniającym socjalistyczną Jugosławię w państwach, które powstały po jej rozpadzie, ze szczególnym uwzględnieniem Chorwacji, Serbii i Słowenii. W badaniach przeanalizowano dynamikę najnowszych zmian nazw ulic poświęconych Josipowi Brozowi Ticie, zwłaszcza po przystąpieniu Słowenii i Chorwacji do UE oraz przemianach politycznych w Serbii pod rządami Serbskiej Partii Postępowej po 2012. W badaniach wykorzystano pojęcie "przestrzeni fantomowych" do analizy różnic i podobieństw między analizowanymi krajami, zgodnie z trialektyczną logiką społecznej produkcji przestrzeni: prowadząc wgląd w struktury, dyskursy dotyczące zmiany nazw oraz ideologiczne motywacje kluczowych podmiotów dyskursu. Analiza pokazuje, że chociaż najbardziej intensywne praktyki wymazywania socjalistycznych krajobrazów ulicznych - związane z wczesną fazą postsocjalistycznego procesu „budowania narodu” - w dużej mierze ustąpiły, praktyki zmian nazewnictwa wciąż pozostają aktywne, głównie w kontekście illiberalnych użyć pamięci historycznej. Trwanie "fantomowych przestrzeni", zarówno poświęconych Ticie (np. były Plac Marszałka Tity w Zagrzebiu), jak i upamiętniających miejscowości byłej Jugosławii (np. w Belgradzie), odzwierciedla toczącą się debatę na temat dziedzictwa socjalistycznej Jugosławii, w której zwolennicy zmiany nazw kojarzą te przestrzenie z totalitaryzmem i postrzegają je jako szkodliwe dla tożsamości narodowej, podczas gdy przeciwnicy bronią ich jako symboli antyfaszyzmu lub wieloetniczności.

This paper explores the evolution of streetscapes commemorating socialist Yugoslavia in its successor states, with a focus on Croatia, Serbia, and Slovenia. The study examines the dynamics surrounding the most recent renamings of streets dedicated to Josip Broz Tito, particularly after Slovenia’s and Croatia’s EU accession and Serbia’s political shift under the Serbian Progressive Party after 2012. The research employs the concept of ‘phantom spaces’ to analyse regional differences and commonalities across the countries, following the trialectic logic of the social production of space: looking at the structures in question, the discourses surrounding renaming, and the ideological motivations of key discourse actors. The analysis shows that while the largest purges of socialist-era streetscapes - linked to early post-socialist nation-building - have largely subsided, renaming efforts remain active, mostly driven by illiberal uses of historical memory. The persistence of ‘phantom streetscapes’ dedicated to Tito, such as Zagreb’s former Marshal Tito Square and Belgrade’s streets named after Yugoslav localities, reflects the ongoing debate over socialist Yugoslavia’s legacy, with proponents of renaming associating these spaces with totalitarianism and viewing them as incompatible with national identity, while opponents defend them as symbols of antifascism or a multiethnic community.