The activities of the Aga Khan Development Network in Tajikistan against the backdrop of the conflict between the Tajik authorities and the population of Gorno-Badakhshan in 1991-2024.

Aga Khan Development Network (AKDN) jest jedną z największych organizacji pozarządowych na świecie. Jej działalność humanitarna i rozwojowa jest unikatowa, polega bowiem na mniejszych akcjach pomocowych w dużej ilości, jak budowanie dróg czy wsparcie lokalnych kompetencji uprawy roli, nie zaś na dużych zjawiskowych inwestycjach. Jednocześnie prowadzi działalność inwestycyjną i edukacyjną, w ramach której nierzadko duże projekty są także realizowane. W wypadku Tadżykistanu mowa przede wszystkim o hotelach Serena, własnych elektrowniach wodnych czy założeniu obecnie największej sieci telefonii komórkowej w kraju. W Górskim Badachszanie, gdzie działalność organizacji jest szczególnie prężna, AKDN zapewnia miejscowej ludności wszystko czego potrzebuje - jedzenia, wsparcie finansowe, edukację, infrastrukturę, wychowanie religijne, prąd i wiele więcej. Jednocześnie jest ona organizacją ismailicką, założoną przez imama Aga Chana IV. To właśnie ismailici zamieszkują Górski Badachszan. I to właśnie wobec tych ismailitów rząd tadżycki od czasów co najmniej wojny domowej podejmuje jawnie wrogie działania, które często kończą się protestami i spiralą przemocy. Ismailici w Badachszanie tadżyckim nie są niczym nowym. Mieszkają tam od wieków, a ich historia znacząco różni się od historii Tadżyków z nizin. Górski Badachszan ze względu na swoje położenie geograficzne wśród gór Pamiru, jednych z najwyższych gór na świecie, jest obszarem wybitnie odciętym od reszty świata. Warunkowało to izolację od najważniejszych procesów historycznych i społecznych dziejących się na nizinach. Przez wieki zapewniał także schronienie wszelkim uchodźcom i wygnanym plemionom. W takich warunkach uformowała się tutaj swoista kultura i tak trafił tu ismailizm, prześladowany w innych częściach świata muzułmańskiego. Dzisiejsze narody Pamiru różnią się od Tadżyków z nizin znacznie. Mają inną kulturę materialną i duchową, wyznają inną religię, historycznie uważaną przez sunnizm za herezję, oraz posługują się niezrozumiałymi dla Tadżyków językami. Dodatkowo od lat opowiadają się za inną wizją polityczną Tadżykistanu, co stawia ich na kursie kolizyjnym z panującym klanem kulabskim. Są tak naprawdę ostatnią opozycją w kraju, jedynym regionem, który jakkolwiek protestuje przeciwko działalności władz.Taka sytuacja rodzi wiele pytań. Jak to możliwe, że AKDN, powiązany z ismailitami w ogóle mógł funkcjonować w kraju i to jeszcze na taką skalę? Z czego dokładnie wynika konflikt władzy z narodami Pamiru? Jak konflikt ten przekłada się na działalność AKDN? Czy AKDN próbował jakkolwiek na konflikt oddziaływać i rozgrywać go na swoją korzyść? Dlaczego od paru lat obserwujemy ograniczenie działalności AKDN w Tadżykistanie? W końcu jakie są perspektywy dalszego rozwoju konfliktu i działalności AKDN w kraju. Między innymi na te pytania staram się odpowiedzieć w niniejszej pracy.

The Aga Khan Development Network (AKDN) is one of the world's largest non-governmental organizations. Its humanitarian and developmental work is unique, focusing on a large number of smaller aid initiatives, such as building roads or supporting local farming skills, rather than on large, high-profile projects. At the same time, it is also involved in investment and educational activities, where large projects are often implemented as well. In the case of Tajikistan, this includes the Serena hotels, its own hydroelectric power plants, and the establishment of the country's largest mobile phone network. In Gorno-Badakhshan, where the organization is particularly active, AKDN provides the local population with everything they need—food, financial support, education, infrastructure, religious guidance, electricity, and much more. At the same time, it is an Ismaili organization founded by the Imam, Aga Khan IV. Ismailis are the people who inhabit Gorno-Badakhshan, and it is against these Ismailis that the Tajik government has been undertaking openly hostile actions since at least the civil war, often leading to protests and a spiral of violence.The Ismailis in Tajik Badakhshan are by no means new to the region. They have lived there for centuries, and their history differs significantly from that of the lowlander Tajiks. Due to its geographical location within the Pamir Mountains—some of the highest mountains in the world—Gorno-Badakhshan is a region exceptionally cut off from the rest of the world. This isolation has shielded it from the major historical and social processes happening in the lowlands. For centuries, it also provided refuge for various exiles and displaced tribes. In these conditions, a distinct culture was formed, and this is also how Ismailism, which was persecuted in other parts of the Muslim world, found its way here. The modern-day peoples of the Pamir region are very different from the lowlander Tajiks. They have a different material and spiritual culture, follow a different religion—historically considered heresy by Sunnism—and speak languages unintelligible to Tajiks. Additionally, for years, they have advocated for a different political vision for Tajikistan, which puts them on a collision course with the ruling Kulobi clan. They are, in fact, the last opposition in the country, the only region that protests against the actions of the authorities in any way.This situation raises many questions. How is it possible that AKDN, an organization linked to Ismailis, was able to operate in the country at all, and on such a large scale? What is the precise reason for the conflict between the government and the peoples of their region? How does this conflict affect AKDN's activities? Has AKDN tried to influence the conflict or use it to its own advantage? Why have we been observing a decrease in AKDN's activities in Tajikistan for the past few years? Finally, what are the prospects for the further development of the conflict and AKDN's activities in the country? These are among the questions I aim to answer in this paper.