The imagined sea and children’s literature : selected literary depictions of the Baltic and traces of old folk tales between 1920-2020

Artykuł jest przekrojowym studium kształtowania się literackich opisów Bałtyku kierowanych do młodego obiorcy na przestrzeni ostatniego stulecia (1920-2020). Intensywne promowanie znaczenia Ziem Odzyskanych zwrotnie wpłynęło na kształt literatury dziecięcej, dlatego rok 1920, w którym Polska odzyskała dostęp do morza, można uznać za punkt krytyczny, od którego kształtuje się literackie morze wyobrażone, czyli swoisty mentalny obraz mapy Polski rozciągającej się „od Bałtyku do Tatr”. Paralelnie artykuł wyróżnia kilka wyraźnych tendencji w sposobie opowiadania o Bałtyku: od żywej tradycji opowieści przesyconych demonologią ludową i śladami wierzeń przedchrześcijańskich w okresie poprzedzającym odzyskanie niepodległości, poprzez postępującą desakralizację tematyki akwatycznej w dwudziestoleciu międzywojennym i okresie PRL-u, co w efekcie doprowadziło do wyraźnego rozłamu rynku książki dziecięcej na książki popularno-naukowe i przygodowe z morzem w tle oraz zbiory baśni traktowane jako relikt dawnego świata. Dopiero w drugim dziesięcioleciu XXI wieku, co ma pośrednio związek z dynamicznym rozwojem wydawnictw lilipucich, można ponownie obserwować włączanie w literackie opisy Bałtyku elementów afektywnego doświadczenia niezwykłości morza.

The article is a cross-sectional study examining how literary descriptions of the Baltic have evolved over the last century (1920-2020). Children’s literature has been influenced by intensive promotion of the importance of the Recovered Territories. Therefore, the year 1920, when Poland regained access to the sea, can be viewed as a critical juncture from which the “literary imagined sea” is derived (a specific mental image of the map of Poland that extends from the Baltic Sea to the Tatra Mountains). Additionaly, the article identifies certain clear trends in the way the Baltic Sea is portrayed. In the period before Poland regained independence, folk demonology and pre-Christian beliefs are a part of the living tradition. The next step was the gradual desacralization of aquatic themes during the interwar years and during the People’s Republic of Poland period, which caused a clear division in the children’s book market between popular science and adventure books about the sea and collections of fairy tales treated as relics of the old world. Finally, in the second decade of the 21st century, which is also closely related to the dynamic development of Lilliputian publishing houses, we can observe that literary descriptions of the Baltic Sea are again incorporating affective experience of the extraordinary nature of the sea.