Kreatywna wyobraźnia dla edukacji i demokracji Dialog Rabindranatha Tagore’a i Marthy Nussbaum

Bibliogr. s. 170-172

Artykuł poświęcono refleksji nad wyobraźnią twórczą i jej rolą w edukacji na rzecz demokracji w XXI w. Ta koncepcja, zasadnicza dla filozofii edukacji Rabindranatha Tagore’a, jest analizowana w kontekście krytyki współczesnej amerykańskiej edukacji, której dokonała Martha C. Nussbaum. Rabindranath Tagore (1861–1941), bengalski pisarz, poeta, eseista i aktywista, opracował ją na początku XX w. W XXI wieku Martha C. Nussbaum (1947–), amerykańska filozofka i aktywistka, pisała o „cichym kryzysie” w edukacji, który zrodził się w efekcie przedkładania umiejętności technicznych nad wartości humanistyczne. Amerykański trend promowania specjalistycznego wykształcenia technicznego stał się trendem światowym i rozprzestrzenił się również na Polskę. Nussbaum postrzega edukacyjną ideę twórczej wyobraźni Tagore’a jako pomocną w kształtowaniu kosmopolitycznego i demokratycznego obywatela. Pojęcie wyobraźni twórczej Tagore’a zostało omówione w szerszym kontekście jego teorii i praktyki wychowania oraz w odniesieniu do koncepcji „obywatela świata” i ogólniej, w relacji do refleksji Nussbaum nad rolą edukacji dla demokracji. Badania przeprowadzone w artykule są wynikiem systematycznych rozważań, w których zastosowano metody związane z analizami opisowymi, hermeneutycznymi i porównawczymi w szerokim kontekście spotkań kulturowych i cywilizacyjnych. Nussbaum i Tagore opowiadają się za edukacją humanistyczną i artystyczną, aby stworzyć empatycznych, wrażliwych obywateli świata. Podkreślają potrzebę edukacji, która sprzyja krytycznemu myśleniu, empatii i holistycznemu zrozumieniu tak relacji międzyludzkich, jak i świata, przy czym Tagore dodatkowo kładzie nacisk na duchową wolność, związek człowieka z Nieskończonym. i naturą.

This article reflects on the role of creative imagination in education for democracy in the 21st century. The concept, central to Rabindranath Tagore’s educational philosophy, is revisited through the lens of Martha C. Nussbaum’s critique of contemporary education. Rabindranath Tagore (1861–1941), a Bengali writer, poet, essayist, and activist, developed the concept in the early twentieth century. In the 21st century, Martha C. Nussbaum (1947–), an American philosopher and activist, diagnoses a “silent crisis” in education, rooted in the prioritisation of technical skills at the expense of humanistic values. The American trend to promote specialised technical education has become global and has also influenced Poland. Nussbaum sees Tagore’s vision as a compelling model for cultivating democratic and cosmopolitan citizenship. Tagore’s notion of creative imagination is discussed in a wider context of his theory and practice of education, in relation to the concept of the “citizen of the world,” and juxtaposes it with Nussbaum’s reflection on the role of education for democracy. The article explores their shared emphasis on empathy, critical thinking and holistic development, drawing on descriptive, hermeneutical, and comparative methods within a wide context of cultural and civilisational encounters. Both thinkers stress the need for education to foster critical thinking, empathy, and a holistic understanding of human relationships and the world, and Tagore further emphasises spiritual freedom, man’s relation to the Infinite, and a connection with nature.