Family in the intergenerational transmission of values - between continuity and change

Tematem pracy jest rodzina jako podstawowe środowisko międzypokoleniowego przekazu wartości oraz analiza zmian zachodzących w systemach wartości kolejnych pokoleń. Celem pracy było ukazanie znaczenia rodziny w procesie wychowania, określenie roli wartości w rozwoju człowieka oraz zbadanie, w jakim stopniu współczesne przemiany społeczne, kulturowe i technologiczne wpływają na przekaz wartości pomiędzy pokoleniami. W części teoretycznej przedstawiono wybrane koncepcje wartości autorstwa Maxa Schelera, Clyde’a Kluckhohna oraz Romana Ingardena, a także omówiono rolę wartości w procesie wychowania oraz znaczenie rodziny jako podstawowego środowiska socjalizacyjnego. Następnie scharakteryzowano istotę przekazu międzypokoleniowego oraz przemiany wartości rodzinnych zachodzące na przestrzeni XX i XXI wieku. Część empiryczna opiera się na badaniach własnych przeprowadzonych metodą wywiadu wśród przedstawicieli trzech pokoleń: Baby Boomers, pokolenia X oraz pokolenia Z. Analiza zgromadzonego materiału pozwoliła określić wartości uznawane za najważniejsze przez respondentów oraz wskazać podobieństwa i różnice występujące pomiędzy pokoleniami. Wyniki badań wskazują,że rodzina niezmiennie pozostaje jedną z najważniejszych wartości niezależnieod przynależności pokoleniowej. Jednocześnie zauważalne są zmiany w hierarchii wartości związane z rosnącym znaczeniem samorealizacji, autonomii jednostki, dobrostanu psychicznego oraz wpływu nowych technologii na proces socjalizacji. Współczesny przekaz międzypokoleniowy nie oznacza zatem zaniku tradycyjnych wartości, lecz ich reinterpretację i dostosowanie do zmieniających się warunków społecznych. Rodzina nadal odgrywa kluczową rolę w wychowaniu młodego pokolenia, pozostając podstawowym źródłem kształtowania tożsamości, norm społecznych i postaw moralnych.

The subject of this thesis is family as the primary environment for the intergenerational transmission of values and an analysis of changes occurring in the value systems of successive generations. The aim of the study was to demonstrate the importance of the family in the upbringing process, to identify the role of values in human development, and to examine the extent to which contemporary social, cultural, and technological changes influence the transmission of values between generations. The theoretical part presents selected concepts of values developed by Max Scheler, Clyde Kluckhohn, and Roman Ingarden. It also discusses the role of values in the educational process and the significance of family as the primary environment of socialization. Furthermore, the thesis characterizes the nature of intergenerational transmission and examines transformations in family values throughout the twentieth and twenty-first centuries. The empirical part is based on the author's own research conducted through interviews with representatives of three generations: the Baby Boomers, Generation X, and Generation Z. The analysis of the collected data made it possible to identify the values considered most important by the respondents and to indicate similarities and differences between the generations.The findings suggest that the family remains one of the most important values regardless of generational affiliation. At the same time, noticeable changes can be observed in the hierarchy of values, particularly in relation to the growing importance of self-realization, individual autonomy, psychological well-being, and the influenceof new technologies on the socialization process. Contemporary intergenerational transmission, therefore, does not signify the disappearance of traditional values but rather their reinterpretation and adaptation to changing social conditions. The family continues to play a crucial role in the upbringing of younger generations, remaining the primary source of identity formation, social norms, and moral attitudes.