System of supervision and control over secret services in Poland

Celem niniejszej pracy jest scharakteryzowanie i analiza aktualnego systemu nadzoru i kontroli nad cywilnymi i wojskowymi służbami specjalnymi w Polsce. Autor realizuje postawiony cel wykorzystując analizę aktów normatywnych dotyczących służb, orzeczeń sądów i trybunałów oraz dokumentów i literatury przedmiotu. Praca zbudowana jest z trzech rozdziałów, pierwszy określone zostaną podstawy prawne organizacji, funkcjonowania oraz umiejscowienia służb w strukturach administracji państwowej. Następnym elementem opisywanym w tej części będą trzy typy funkcji pełnionych przez służby specjalne - funkcję informacyjną, funkcję procesową i funkcję ochronno-kontrolną. Drugi rozdział autor poświęcił tematyce nadzoru nad cywilnymi i wojskowymi służbami specjalnymi. Tak w przypadku służb cywilnych kompetencje w sprawowaniu nadzoru przypadają władzy wykonawczej. Ostatni rozdział pracy dotyczy stanu przeprowadzania kontroli nad służbami specjalnymi przez odpowiednie organy – parlament, organy władzy sądowniczej oraz niezależne organy kontroli i ochrony prawa, czyli Najwyższą Izbę Kontroli oraz Rzecznika Praw Obywatelskich. Dodatkowo analiza wsparta jest o zaproponowane przez zespół działający pod patronatem RPO zmiany, zawarte w dokumencie Osiodłać Pegaza, który proponował wprowadzenie w pełni niezależnego organu sprawującego nadzór i kontrolę nad służbami specjalnymi.

The aim of this study is to characterize and analyze the current system of supervision and control over civilian and military secret services in Poland. The author accomplishes the set goal by using the analysis of normative acts concerning services, judgments of courts and tribunals as well as documents and literature on the subject. The work consists of three chapters, the first one will define the legal basis of the organization, functioning and location of secret services in the structures of state administration. The next element described in this section will be three types of functions performed by special services - the information function, the process function and the protective and control function. The second chapter is devoted to the subject of supervision over civilian and military special services. Thus, in the case of the civil service, the powers of supervision lie with the executive. The last chapter of the work concerns the state of control over secret services by relevant bodies - the parliament, judicial authorities and independent law control and protection bodies, id est the Supreme Audit Office and the Ombudsman. In addition, the analysis is supported by the changes proposed by the team operating under the auspices of the Ombudsman, contained in the document Osiodłać Pegaza, which proposed the introduction of a fully independent body supervising and controlling secret services.