Jagiellonian University Repository

Glosa czy nazwa terenowa? : o dwóch dyskusyjnych miejscach XV-wiecznych ksiąg ziemskich

Glosa czy nazwa terenowa? : o dwóch dyskusyjnych ...

Show full item record

dc.contributor.author Babik, Zbigniew [SAP11017378] pl
dc.date.accessioned 2018-02-02T14:51:24Z
dc.date.available 2018-02-02T14:51:24Z
dc.date.issued 2017 pl
dc.identifier.issn 0021-6941 pl
dc.identifier.uri https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/49670
dc.language pol pl
dc.rights Dodaję tylko opis bibliograficzny *
dc.rights.uri *
dc.title Glosa czy nazwa terenowa? : o dwóch dyskusyjnych miejscach XV-wiecznych ksiąg ziemskich pl
dc.title.alternative A gloss or a terrain name? : on two disputable passages from the 15th century Old Polish "Acta terrestria" pl
dc.type JournalArticle pl
dc.description.physical 49-58 pl
dc.identifier.weblink https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=601310 pl
dc.abstract.pl Artykuł, poza wprowadzeniem poświęconym zagadnieniom ogólnym ilustrowanym stosownymi przykładami, składa się z dwóch zasadniczych części. W pierwszej wzięto pod rozwagę fragment <ad torrentem do strumyena qui torr. Malwyna exilit Winiką s. defluit vel currit de fluvio s. alio torr. d. Scharowo> z piętnastowiecznej części kaliskich ksiąg ziemskich, znany od 1922 r. dzięki S. Kozierowskiemu. Zawartą w nim formę graficzną <Winiką> interpretowano dotąd jako nazwę własną. Szczegółowa analiza tekstu nie pozostawia jednak większych wątpliwości, że mamy tu staropolską glosę wynikā oddającą bezpośrednio poprzedzające łacińskie ex(s)ilit ‘poczyna się (o rzece)’, zatem w znaczeniu poza tym nie zaświadczonym dla tego czasownika w polszczyźnie. Część druga poświęcona jest głównie analizie północnopolskiej nazwy miejscowej Wąbrzeźno. Wysunięto w niej sugestię, iż nazwa pochodzi od szczątkowo udokumentowanego dawnego słowiańskiego terminu topograficznego *ǫbergъ ‘dolina’ , zachowanego w warstwie apelatywnej jedynie w przebudowanym formalnie ukraińskim gwarowym uberezʹ ‘ts.’. Krakowscy historycy sugerowali, że podobny apelatyw wąbrzeżek zapisano we fragmencie miejscowych ksiąg ziemskich pochodzącym z 1429 r. Jednak według leksykografów opracowujących „Słownik staropolski” odpowiedni passus brzmi <Gnaszdowa brzyszka>, co w takiej sytuacji należałoby interpretować jako mikrotoponim. Problem wymaga zatem ostatecznego wyjaśnienia metodami ściśle filologicznymi. pl
dc.abstract.en The article, apart from an introduction devoted to the general issues illustrated with perti-nent examples, consists of two main parts. In the first one, attention is drawn to the passage <ad torrentem do strumyena qui torr. Malwyna exilit Winiką s. defluit vel currit de fluvio s. alio torr. d. Scharowo> (Acta terrestria from the Kalisz area, Greater Poland, 15th century) known since 1922. Its <Winiką> was for-merly interpreted as a proper name. However, a thorough analysis of the text leaves little doubt that this is an Old Polish gloss wynikā translating the preceding Latin ex(s)ilit ‘begins (of a river)’, thus a meaning otherwise unattested for this verb in Polish. The second part is devoted mainly to the etymology of the place name Wąbrzeźno (North-ern Poland). It is suggested that the name derives from an almost fully extinct Ancient Slavic term *ǫbergъ ‘valley’, retained at the appellative level only in the somewhat remodeled for¬mally dialectal Ukrainian appellative uberezʹ ‘id.’. There were some suggestions made by Cra¬cow historians that a similar topographic term wąbrzeżek shows up in a passage from the local Acta terrestria dating from 1429. However, according to lexicographers compiling The dictionary of Old Polish the respective passage of the source text reads as <Gnaszdowa brzyszka>, which instead should be interpreted as a microtoponym. Thus, the problem needs further philological elucidation. pl
dc.subject.pl leksykografia staropolska pl
dc.subject.pl toponimia polska pl
dc.subject.pl wynikać pl
dc.subject.pl Wąbrzeźno pl
dc.subject.pl *ǫberg- pl
dc.subject.en Old Polish lexicography pl
dc.subject.en Polish toponymy pl
dc.subject.en wynikać pl
dc.subject.en Wąbrzeźno pl
dc.subject.en *ǫberg- pl
dc.description.volume 97 pl
dc.description.number 4 pl
dc.description.publication 0,62 pl
dc.title.journal Język Polski pl
dc.language.container pol pl
dc.date.accession 2018-01-24 pl
dc.participation Babik, Zbigniew: 100%; pl
dc.affiliation Wydział Filologiczny : Instytut Filologii Słowiańskiej pl
dc.subtype Article pl
dc.rights.original bez licencji pl
.pointsMNiSW [2017 C]: 15


Files in this item

Files Size Format View

There are no files associated with this item.

This item appears in the following Collection(s)