Jagiellonian University Repository

Księgozbiory w kulturze książki plebanów diecezji płockiej w czasach biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego.

pcg.skipToMenu

Księgozbiory w kulturze książki plebanów diecezji płockiej w czasach biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego.

Show full item record

dc.contributor.advisor Chwalba, Andrzej [SAP11013813] pl
dc.contributor.author Witecki, Stanisław pl
dc.date.accessioned 2020-07-26T15:22:23Z
dc.date.available 2020-07-26T15:22:23Z
dc.date.submitted 2015-07-07 pl
dc.identifier.uri https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/205711
dc.language pol pl
dc.title Księgozbiory w kulturze książki plebanów diecezji płockiej w czasach biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego. pl
dc.title.alternative Book collections in the culture of the book of the parish priests in Diocese of Płock in the times of bishop Michał Jerzy Poniatowski. pl
dc.type master pl
dc.abstract.pl Celem rozprawy było zbadanie funkcji społecznej jaką pełniły księgozbiory w kulturze książki plebanów diecezji płockiej w czasach biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego. Wykorzystałem technikę semiotycznej analizy kolekcji książek Barbary Kamińskiej-Czubałowej rozszerzoną o wyjaśnienie dynamiki zjawiska oparte o komparatystyczną analizę czynników społecznych, ekonomicznych i kulturowych. Zgodnie z przyjętą metodologią szukałem odpowiedzi na następujące pytania badawcze:•w jakim celu i w jaki sposób kler parafialny używał księgozbiorów?•na jakie kolekcje można podzielić księgozbiory ze względu na ich funkcje?•jakie były dominanty treściowe, gatunkowe i stylistyczne zasobu poszczególnych funkcjonalnych części księgozbiorów? •jakie wartości kulturowe kler parafialny realizował za pomocą księgozbiorów?•od jakich czynników społecznych, ekonomicznych i kulturowych zależała struktura księgozbiorów?Badania składały się z kilku wzajemnie od siebie uzależnionych etapów. W pierwszej kolejności na podstawie protokołów wizytacji biskupiej utworzyłem bazę danych zawierającą informacje na temat księgozbiorów parafialnych i prywatnych duchowieństwa. Następnie zidentyfikowałem zindeksowane książki przy pomocy bibliografii, słowników i encyklopedii. Kolejnym etapem była jakościowa analiza funkcji poszczególnych książek, która doprowadziła do skonstruowania kolekcji funkcjonalnych wyróżniających się odmiennym sposobem użytkowania. W dalszej kolejności przeprowadziłem analizę statystyczną, której wyniki pozwoliły ustalić popularność książek w poszczególnych kolekcjach. Na jej podstawie skonstruowałem kolekcje typowe, które poddałem jakościowej analizie mającej na celu ujawnienie wartości kulturowych przez nie reprezentowanych. Na końcu za pomocą metody porównawczej szukałem wyjaśnienia odkrytego zjawiska.Metoda ta przyniosła następujące rezultaty. Po pierwsze książki będące w dyspozycji plebanów diecezji płockiej można podzielić na cztery kolekcje funkcjonalne. Kolekcja liturgiczno-urzędowa, miała charakter wybitnie praktyczny i mało urozmaicony, ale jako konstytuowała przynależność użytkownika do stanu duchownego i pozycje zarządcy beneficjum. Kolekcja zabytkowa składała się z nagromadzonych przez wieki książek parafialnych, których plebani w czasach biskupa Michała Poniatowskiego nie uważali za użyteczne. Kolekcja dydaktyczna składała się z katechizmów i kazań, zarówno prywatnych i parafialnych służących nie tylko prywatnej lekturze ale i nauczaniu wiernych. Kolekcja samokształceniowa w plebańskich deklaracjach służyła rozwojowi osobistemu, ale jej skład dowodzi, że była używana głównie jako pomoc przy pracy spowiedniczej.Po drugie analiza kolekcji użytkowych ujawniła przynależność kultury książki duchowieństwa płockiego do modelu oświeconego katolicyzmu. Składały się one z dzieł napisanych przez autorów współczesnych plebanom, charakteryzujących się prostotą stylu, czystością języka i propagowaniem takich wartości jak szacunek międzystanowy, praca, czystość obyczajów/polor i rządność. Co więcej struktura gatunkowa księgozbiorów świadczy, że służyły przede wszystkim propagowaniu dobrych obyczajów a nie prawd wiary. Kultura książki plebanów diecezji płockiej nie uległa jednak wpływom katolickiego oświecenia, czyli prądu kulturowego niesprzecznego z religią ale autonomicznego wobec wypływających z niej powinności. W księgozbiorach nie znalazło się żadne dzieło należące do oświeceniowej literatury pięknej, społeczno-politycznej, filozoficznej ani naukowej.Po trzecie, otwartość kultury książki duchowieństwa płockiego na oświecony katolicyzm była zasługą przede wszystkim reform edukacyjnych biskupa Michała Poniatowskiego. Znaczna skuteczność jego działań wynikała jednak ze specyfiki diecezji płockiej, w której większość plebanów rezydowała przy parafii i osobiście pracowała duszpastersko. pl
dc.abstract.en The aim of this paper was to examine the social function of the book collections in the culture of the book of the parish priests in Diocese of Płock in the times of bishop Michał Jerzy Poniatowski. I have used the technique of semiotic analysis designed by Barbara Kamińska-Czubałowa, extended by the economic, social, and cultural explanation based on geographical comparisons. According to chosen methodology I was searching for the answers to the following questions:•What was the priests reasons and goals of using books?•What kind of functional collections can be distinguished?•What was the content, genre and style of the books in particular functional collections? •What kind of cultural values parish priest realized by using the collections?•What was the social, economic and cultural reasons for the structure of the priest’s book collections?Research included a few mutually dependent stages. Firstly I examined the protocols of the pastoral visitation to create a database containing information about parochial and private books. Secondly I identified those books using the bibliographies, dictionaries and encyclopaedias. Thirdly I studied the usage of books to distinguish functional collections. Then I statistically analysed the database to find the most popular texts, and to create a typical functional collections, the style, the genre and the content of which I examined to identify cultural values the they had represented.Using this method allowed me to came to the following conclusions. First of all, books being at the disposal of the parish priests might have been divided into four functional collections. The liturgical and official collection was exclusively practical and not diversified, however it was essential since It had constituted the user belonging to the ecclesiastical state and his position of benefice holder. The antiquarian collection was a set of old parochial books, gathered for the last few hundred years, and considered not to be useful anymore. Didactic collection included catechisms and sermons, both private and parochial which were used not only to private reading but also to teach the faithful. Self-education collection was claimed to be used to personal development, but its structure indicates that it was read merely in preparation for confessional duties.Secondly analysis of usable collection revealed that parochial priest’s book collections belonged to the model of the enlightened Catholicism. They contained mostly the books written by contemporary authors, which specialised in simple rhetoric, pure language and was popularising such an ideas as inter-estate respect, work, purity and rationality of morals and orderly freedom. On the other hand book culture of priests of Diocese of Płock was not influenced by the catholic enlightenment, the cultural model not inconsistent with religion but independent from its obligations. In the book collections there were no belles-lettres or social, political, philosophical and scientific literature.Finally the openness of parish priests book culture to the enlightened Catholicism was most of all an effect of the bishop Michał Poniatowski educational reforms. However his effectiveness would not have been so high if clergy in the Diocese of Płock had not resided in their benefices and had not preached personally. pl
dc.subject.pl księgozbiory parafialne, kultura książki, funkcje społeczne, analiza semiotyczna, oświecony katolicyzm, diecezja płocka, biskupa Michał Jerzy Poniatowski pl
dc.subject.en parochial book collections, culture of the book, social function, semiotic analysis, enlightened Catholicism, Diocese of Płock, bishop Michał Jerzy Poniatowski pl
dc.contributor.reviewer Chwalba, Andrzej [SAP11013813] pl
dc.contributor.reviewer Zamorski, Krzysztof [SAP11008883] pl
dc.affiliation Ośrodek Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych pl
dc.identifier.project APD / O pl
dc.identifier.apd diploma-98400-96150 pl
dc.contributor.departmentbycode UJK/SDOMISH pl
dc.area obszar nauk humanistycznych pl
dc.fieldofstudy antropologia historyczna pl


Files in this item

Files Size Format View

There are no files associated with this item.

This item appears in the following Collection(s)