Ludowa magia i demonologia w polskiej krytyce kaznodziejskiej XV wieku

master
dc.abstract.enThis thesis focuses on folk magic and demonology in the homiletics criticism of the 15th century. The available data explicitly refers to anti-superstitious literary tradition; therefore, it is presented from this broad perspective. The Christian criticism of superstitions dates back to Late Antiquity when debates between people affiliated with the new and the old religion took place. Many of the descriptions of magical practices are depicted in late medieval, as well as late antique texts. However, it does not necessarily mean that these descriptions were thoughtlessly copied. The subsequent ethnographic data sources confirm the presence of the discussed superstitions in folklore, and the specifics of the Church on the local level of organization suggest that preachers must have been encountering directly the believer’s superstitions.A given set of magical practices was an internally consistent system based on the mythological and symbolic thinking. The vast majority of the discussed superstitions may be analysed by means of anthropological concepts and within the structuralist and phenomenological theories. In many cases, the discovery of the meaning of a given practice is possible to the different degree of probability. The psychological and social functions of superstitious rituals should also be kept in mind.The demonology and the native Slavic theology postulated by preachers and chroniclers are a separate category. I adopt the perspective that places particular figures in the Polish folklore of the 15thcentury, noting in some cases the archaic quality of the themes which may be dated back to pre-Christian era.The demonology consists of the native proper names mentioned by the chroniclers and preachers, sometimes as the names of gods, or other times as the synonyms of terms from the Christian demonology. My line of argumentation is based mostly on its comparison with the ethnographic data sources and the subsequent chronicles. What is more, dating these beliefs back to the 15th century requires them to be presented as just a general archetype which needs to be linked with a given word. The crucial part of this discussion is the attempt to strictly distinguish the facts from the hypotheses and by means of that to establish what is certain in the discussed area.pl
dc.abstract.plPraca skupia się na magii i demonologii ludowej odnotowanej w krytyce kaznodziejskiej XV wieku. Dostępne źródła noszą na sobie wyraźne ślady antysuperstycyjnej tradycji literackiej, toteż przedstawione są na jej szerokim tle. Chrześcijańska krytyka zabobonów sięga czasów późnej starożytności i debat między zwolennikami starej i nowej religii. Wiele opisów praktyk magicznych jest obecnych zarówno w tekstach późnośredniowiecznych, jak i późnostarożytnych. Nie musi to jednak oznaczać, że opisy te zostały bezmyślnie przepisane. Późniejsze źródła etnograficzne potwierdzają obecność omawianych zabobonów w folklorze, a miejscowe uwarunkowania organizacji kościelnej sugerują, że kaznodzieje musieli stykać się bezpośrednio z zabobonnością wiernych.Zestaw praktyk o charakterze magicznym stanowił wewnętrznie spójny system oparty na myśleniu mitologiczno-symbolicznym. Zdecydowaną większość omawianych zabobonów można wpisać w szerokie pojęcia antropologiczne i rozpatrywać je w teoriach strukturalistycznych i fenomenologicznych. W wielu przypadkach odczytanie znaczenia danej praktyki jest możliwe z różnym stopniem prawdopodobieństwa. Należy również pamiętać o funkcjach psychologicznych i społecznych, jakie spełniają zabobonne rytuały.Osobną kategorię stanowi demonologia i postulowana przez kaznodziejów i kronikarzy rodzima teologia słowiańska. Przyjmuję perspektywę, w której staram się umieścić poszczególne postacie w folklorze polskim XV wieku, gdzieniegdzie zaznaczając archaiczność wątków pozwalającą na sięgnięcie czasów przedchrześcijańskich. Na demonologię składają się rodzime nazwy wymienione przez kronikarzy i kaznodziejów, niekiedy jako nazwy bóstw, innym razem jako synonimy dla nazw z demonologii chrześcijańskiej. Moja argumentacja opiera się w znacznej mierze na porównaniu ze źródłami etnograficznymi oraz późniejszymi kronikami. Przyjęte datowanie wierzenia na wiek XV wymaga jednak przedstawienia jedynie generalnego archetypu, jaki należy wiązać z danym słowem. Istotną częścią rozważań jest próba wyraźnego oddzielenia faktów od hipotez, a przez to opisanie tego, co jest w danym temacie pewne.pl
dc.affiliationWydział Historycznypl
dc.areaobszar nauk humanistycznychpl
dc.contributor.advisorOżóg, Krzysztof - 131227 pl
dc.contributor.authorGujda, Patrykpl
dc.contributor.departmentbycodeUJK/WH3pl
dc.contributor.reviewerOżóg, Krzysztof - 131227 pl
dc.contributor.reviewerKorczak, Lidia - 129110 pl
dc.date.accessioned2020-07-26T23:54:27Z
dc.date.available2020-07-26T23:54:27Z
dc.date.submitted2016-07-05pl
dc.fieldofstudyantropologia historycznapl
dc.identifier.apddiploma-107139-142463pl
dc.identifier.projectAPD / Opl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/213441
dc.languagepolpl
dc.subject.enMedieval superstitions, medieval religiuousness, slavic mythology, slavic demonology, folk magic, medieval preaching.pl
dc.subject.plZabobony średniowieczne, religijność średniowieczna, mitologia słowiańska, demonologia słowiańska, magia ludowa, kaznodziejstwo średniowieczne.pl
dc.titleLudowa magia i demonologia w polskiej krytyce kaznodziejskiej XV wiekupl
dc.title.alternativeFolk Magic and Demonology in Polish Homiletic Criticism of XVth centurypl
dc.typemasterpl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
This thesis focuses on folk magic and demonology in the homiletics criticism of the 15th century. The available data explicitly refers to anti-superstitious literary tradition; therefore, it is presented from this broad perspective. The Christian criticism of superstitions dates back to Late Antiquity when debates between people affiliated with the new and the old religion took place. Many of the descriptions of magical practices are depicted in late medieval, as well as late antique texts. However, it does not necessarily mean that these descriptions were thoughtlessly copied. The subsequent ethnographic data sources confirm the presence of the discussed superstitions in folklore, and the specifics of the Church on the local level of organization suggest that preachers must have been encountering directly the believer’s superstitions.A given set of magical practices was an internally consistent system based on the mythological and symbolic thinking. The vast majority of the discussed superstitions may be analysed by means of anthropological concepts and within the structuralist and phenomenological theories. In many cases, the discovery of the meaning of a given practice is possible to the different degree of probability. The psychological and social functions of superstitious rituals should also be kept in mind.The demonology and the native Slavic theology postulated by preachers and chroniclers are a separate category. I adopt the perspective that places particular figures in the Polish folklore of the 15thcentury, noting in some cases the archaic quality of the themes which may be dated back to pre-Christian era.The demonology consists of the native proper names mentioned by the chroniclers and preachers, sometimes as the names of gods, or other times as the synonyms of terms from the Christian demonology. My line of argumentation is based mostly on its comparison with the ethnographic data sources and the subsequent chronicles. What is more, dating these beliefs back to the 15th century requires them to be presented as just a general archetype which needs to be linked with a given word. The crucial part of this discussion is the attempt to strictly distinguish the facts from the hypotheses and by means of that to establish what is certain in the discussed area.
dc.abstract.plpl
Praca skupia się na magii i demonologii ludowej odnotowanej w krytyce kaznodziejskiej XV wieku. Dostępne źródła noszą na sobie wyraźne ślady antysuperstycyjnej tradycji literackiej, toteż przedstawione są na jej szerokim tle. Chrześcijańska krytyka zabobonów sięga czasów późnej starożytności i debat między zwolennikami starej i nowej religii. Wiele opisów praktyk magicznych jest obecnych zarówno w tekstach późnośredniowiecznych, jak i późnostarożytnych. Nie musi to jednak oznaczać, że opisy te zostały bezmyślnie przepisane. Późniejsze źródła etnograficzne potwierdzają obecność omawianych zabobonów w folklorze, a miejscowe uwarunkowania organizacji kościelnej sugerują, że kaznodzieje musieli stykać się bezpośrednio z zabobonnością wiernych.Zestaw praktyk o charakterze magicznym stanowił wewnętrznie spójny system oparty na myśleniu mitologiczno-symbolicznym. Zdecydowaną większość omawianych zabobonów można wpisać w szerokie pojęcia antropologiczne i rozpatrywać je w teoriach strukturalistycznych i fenomenologicznych. W wielu przypadkach odczytanie znaczenia danej praktyki jest możliwe z różnym stopniem prawdopodobieństwa. Należy również pamiętać o funkcjach psychologicznych i społecznych, jakie spełniają zabobonne rytuały.Osobną kategorię stanowi demonologia i postulowana przez kaznodziejów i kronikarzy rodzima teologia słowiańska. Przyjmuję perspektywę, w której staram się umieścić poszczególne postacie w folklorze polskim XV wieku, gdzieniegdzie zaznaczając archaiczność wątków pozwalającą na sięgnięcie czasów przedchrześcijańskich. Na demonologię składają się rodzime nazwy wymienione przez kronikarzy i kaznodziejów, niekiedy jako nazwy bóstw, innym razem jako synonimy dla nazw z demonologii chrześcijańskiej. Moja argumentacja opiera się w znacznej mierze na porównaniu ze źródłami etnograficznymi oraz późniejszymi kronikami. Przyjęte datowanie wierzenia na wiek XV wymaga jednak przedstawienia jedynie generalnego archetypu, jaki należy wiązać z danym słowem. Istotną częścią rozważań jest próba wyraźnego oddzielenia faktów od hipotez, a przez to opisanie tego, co jest w danym temacie pewne.
dc.affiliationpl
Wydział Historyczny
dc.areapl
obszar nauk humanistycznych
dc.contributor.advisorpl
Ożóg, Krzysztof - 131227
dc.contributor.authorpl
Gujda, Patryk
dc.contributor.departmentbycodepl
UJK/WH3
dc.contributor.reviewerpl
Ożóg, Krzysztof - 131227
dc.contributor.reviewerpl
Korczak, Lidia - 129110
dc.date.accessioned
2020-07-26T23:54:27Z
dc.date.available
2020-07-26T23:54:27Z
dc.date.submittedpl
2016-07-05
dc.fieldofstudypl
antropologia historyczna
dc.identifier.apdpl
diploma-107139-142463
dc.identifier.projectpl
APD / O
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/213441
dc.languagepl
pol
dc.subject.enpl
Medieval superstitions, medieval religiuousness, slavic mythology, slavic demonology, folk magic, medieval preaching.
dc.subject.plpl
Zabobony średniowieczne, religijność średniowieczna, mitologia słowiańska, demonologia słowiańska, magia ludowa, kaznodziejstwo średniowieczne.
dc.titlepl
Ludowa magia i demonologia w polskiej krytyce kaznodziejskiej XV wieku
dc.title.alternativepl
Folk Magic and Demonology in Polish Homiletic Criticism of XVth century
dc.typepl
master
dspace.entity.type
Publication

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
43
Views per month
Views per city
Sopot
6
Warsaw
6
Wroclaw
5
Krakow
4
Słupsk
3
Dublin
2
Krzeszowice
2
Bytom
1
Chrzanów
1
Gdansk
1

No access

No Thumbnail Available