"Żeby młodzi tak robili, jak to starzy uradzili" : postawy, wartości i wzorce osobowe w literaturze dla dzieci wiejskich drugiej połowy XIX stulecia na przykładzie katechizmów moralno-gospodarskich Aleksandra A. Krajewskiego i jego współpracowników

2019
journal article
article
dc.abstract.enThe paper deals with two didactic texts for village children: "Prawdy gospodarskie przez starych gospodarzy na pytania i odpowiedzi ułożone" (Farm Truths by Old Farmers in Questions and Answers Arranged) and "Prawdy domowe i gospodarskie dla kobiet i dziewcząt wiejskich" (Household and Farm Truths for Rural Women and Girls), which were parallelly published in the highly popular Polish folk primers of the second half of the 19th century, namely "Elementarz dla chłopców wiejskich" (A Primer for Rural boys) and "Upominek dla dziewcząt wiejskich" (A Gift for Rural Girls). The first part of the paper discusses the mass circulation of both texts from the bibliological perspective. It also explains the issue of authorship, describing the cooperation between Aleksander A. Krajewski, Jan Kanty Gregorowicz and Seweryna Duchińska (Pruszakowa). The following parts contain the detailed analysis of the content of the both versions of "Prawdy..." from the axiological perspective, reconstructing the propagated personal models in the broader social context. Such approach reveals that "Prawdy..." were an important tool of the "conservative modernisation" of the Polish village regions: they propagated new, modernized ethos of work and productivity on the grounds of the traditional religious, social and family values. Described standards of social conduct and deep cultural patterns seem to be also surprisingly lasting in the long perspective. Detailed analysis of such popular texts leads to questioning of some widely accepted notions about Polish village, 19th century children’s literature and Polish culture in general. Therefore, the paper concludes by noting that continuation of such academic work remains an important research postulate.pl
dc.abstract.plArtykuł omawia dwa utwory dydaktyczne przeznaczone dla dzieci wiejskich: "Prawdy gospodarskie przez starych gospodarzy na pytania i odpowiedzi ułożone" oraz "Prawdy domowe i gospodarskie dla kobiet i dziewcząt wiejskich", które zostały równolegle opublikowane w ramach niezwykle popularnych elementarzy ludowych z drugiej połowy XIX wieku (Elementarza dla chłopców wiejskich oraz Upominka dla dziewcząt wiejskich). W pierwszej kolejności przedstawia masowy obieg obu tekstów z perspektywy księgoznawczej oraz wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące ich autorstwa, omawiając kwestie współpracy Aleksandra A. Krajewskiego, Jana Kantego Gregorowicza oraz Seweryny Duchińskej (Pruszakowej). Kolejne części obejmują pogłębioną analizę treściową obu wersji "Prawd..." z perspektywy aksjologicznej, przedstawiając rekonstrukcję propagowanych wzorców osobowych na tle szerszych kontekstów społecznych. Odczytane w ten sposób "Prawdy..." okazują się cennym świadectwem projektu "konserwatywnej modernizacji" polskiej wsi: edukacja nastawiona na wpajanie modernizacyjnego etosu wydajności pracy opiera się tu na tradycyjnych patriarchalnych wartościach społecznych, rodzinnych i religijnych. Opisane normy postępowania oraz głębokie wzorce kulturowe okazują się również zaskakująco żywotne w perspektywie długiego trwania. Pogłębiona analiza tego rodzaju popularnego piśmiennictwa prowadzi do zakwestionowania niektórych przyjętych wyobrażeń dotyczących polskiej wsi, literatury dziecięcej XIX wieku czy polskiej kultury w ogólności, dlatego też w konkluzji artykułu kontynuacja prac tego rodzaju zostaje przedstawiona jako istotny postulat badawczy.pl
dc.affiliationWydział Polonistyki : Centrum Badawcze Bibliografii Polskiej Estreicherówpl
dc.contributor.authorNastulczyk, Tomasz - 140324 pl
dc.date.accession2020-06-24pl
dc.date.accessioned2020-06-26T15:50:14Z
dc.date.available2020-06-26T15:50:14Z
dc.date.issued2019pl
dc.date.openaccess0
dc.description.accesstimew momencie opublikowania
dc.description.number1-2pl
dc.description.physical60-124pl
dc.description.publication2,7pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.issn2543-943Xpl
dc.identifier.projectNPRH 11H 16 0238 84pl
dc.identifier.projectROD UJ / OPpl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/158796
dc.identifier.weblinkhttp://www.ctct.polonistyka.uj.edu.pl/documents/122190295/135839310/CTCT2019.pdf/cebc260b-df55-41f2-b174-8712cd179badpl
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.pbn.affiliationDziedzina nauk humanistycznych : literaturoznawstwopl
dc.rightsUdzielam licencji. Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa*
dc.rights.licenceOTHER
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.enPolish primerpl
dc.subject.en19th centurypl
dc.subject.enPolish villagepl
dc.subject.enconservative modernisationpl
dc.subject.enaxiologypl
dc.subject.enAleksander A. Krajewskipl
dc.subject.enJan Kanty Gregorowiczpl
dc.subject.enSeweryna Duchińska (Seweryna Pruszakowa)pl
dc.subject.plelementarzpl
dc.subject.plXIX wiekpl
dc.subject.plpolska wieśpl
dc.subject.plkonserwatywna modernizacjapl
dc.subject.plaksjologiapl
dc.subject.plAleksander A. Krajewskipl
dc.subject.plJan Kanty Gregorowiczpl
dc.subject.plSeweryna Duchińska (Seweryna Pruszakowa)pl
dc.subtypeArticlepl
dc.title"Żeby młodzi tak robili, jak to starzy uradzili" : postawy, wartości i wzorce osobowe w literaturze dla dzieci wiejskich drugiej połowy XIX stulecia na przykładzie katechizmów moralno-gospodarskich Aleksandra A. Krajewskiego i jego współpracownikówpl
dc.title.alternative"For the young to act as decided by the old" : attitudes, values and personal models in the children’s literature of the second half of the 19th century, on an example of moral and agricultural catechisms by Aleksander A. Krajewski and his associatespl
dc.title.journalCzy/tam/czy/tupl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
The paper deals with two didactic texts for village children: "Prawdy gospodarskie przez starych gospodarzy na pytania i odpowiedzi ułożone" (Farm Truths by Old Farmers in Questions and Answers Arranged) and "Prawdy domowe i gospodarskie dla kobiet i dziewcząt wiejskich" (Household and Farm Truths for Rural Women and Girls), which were parallelly published in the highly popular Polish folk primers of the second half of the 19th century, namely "Elementarz dla chłopców wiejskich" (A Primer for Rural boys) and "Upominek dla dziewcząt wiejskich" (A Gift for Rural Girls). The first part of the paper discusses the mass circulation of both texts from the bibliological perspective. It also explains the issue of authorship, describing the cooperation between Aleksander A. Krajewski, Jan Kanty Gregorowicz and Seweryna Duchińska (Pruszakowa). The following parts contain the detailed analysis of the content of the both versions of "Prawdy..." from the axiological perspective, reconstructing the propagated personal models in the broader social context. Such approach reveals that "Prawdy..." were an important tool of the "conservative modernisation" of the Polish village regions: they propagated new, modernized ethos of work and productivity on the grounds of the traditional religious, social and family values. Described standards of social conduct and deep cultural patterns seem to be also surprisingly lasting in the long perspective. Detailed analysis of such popular texts leads to questioning of some widely accepted notions about Polish village, 19th century children’s literature and Polish culture in general. Therefore, the paper concludes by noting that continuation of such academic work remains an important research postulate.
dc.abstract.plpl
Artykuł omawia dwa utwory dydaktyczne przeznaczone dla dzieci wiejskich: "Prawdy gospodarskie przez starych gospodarzy na pytania i odpowiedzi ułożone" oraz "Prawdy domowe i gospodarskie dla kobiet i dziewcząt wiejskich", które zostały równolegle opublikowane w ramach niezwykle popularnych elementarzy ludowych z drugiej połowy XIX wieku (Elementarza dla chłopców wiejskich oraz Upominka dla dziewcząt wiejskich). W pierwszej kolejności przedstawia masowy obieg obu tekstów z perspektywy księgoznawczej oraz wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące ich autorstwa, omawiając kwestie współpracy Aleksandra A. Krajewskiego, Jana Kantego Gregorowicza oraz Seweryny Duchińskej (Pruszakowej). Kolejne części obejmują pogłębioną analizę treściową obu wersji "Prawd..." z perspektywy aksjologicznej, przedstawiając rekonstrukcję propagowanych wzorców osobowych na tle szerszych kontekstów społecznych. Odczytane w ten sposób "Prawdy..." okazują się cennym świadectwem projektu "konserwatywnej modernizacji" polskiej wsi: edukacja nastawiona na wpajanie modernizacyjnego etosu wydajności pracy opiera się tu na tradycyjnych patriarchalnych wartościach społecznych, rodzinnych i religijnych. Opisane normy postępowania oraz głębokie wzorce kulturowe okazują się również zaskakująco żywotne w perspektywie długiego trwania. Pogłębiona analiza tego rodzaju popularnego piśmiennictwa prowadzi do zakwestionowania niektórych przyjętych wyobrażeń dotyczących polskiej wsi, literatury dziecięcej XIX wieku czy polskiej kultury w ogólności, dlatego też w konkluzji artykułu kontynuacja prac tego rodzaju zostaje przedstawiona jako istotny postulat badawczy.
dc.affiliationpl
Wydział Polonistyki : Centrum Badawcze Bibliografii Polskiej Estreicherów
dc.contributor.authorpl
Nastulczyk, Tomasz - 140324
dc.date.accessionpl
2020-06-24
dc.date.accessioned
2020-06-26T15:50:14Z
dc.date.available
2020-06-26T15:50:14Z
dc.date.issuedpl
2019
dc.date.openaccess
0
dc.description.accesstime
w momencie opublikowania
dc.description.numberpl
1-2
dc.description.physicalpl
60-124
dc.description.publicationpl
2,7
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.issnpl
2543-943X
dc.identifier.projectpl
NPRH 11H 16 0238 84
dc.identifier.projectpl
ROD UJ / OP
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/158796
dc.identifier.weblinkpl
http://www.ctct.polonistyka.uj.edu.pl/documents/122190295/135839310/CTCT2019.pdf/cebc260b-df55-41f2-b174-8712cd179bad
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.pbn.affiliationpl
Dziedzina nauk humanistycznych : literaturoznawstwo
dc.rights*
Udzielam licencji. Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa
dc.rights.licence
OTHER
dc.rights.uri*
http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
Polish primer
dc.subject.enpl
19th century
dc.subject.enpl
Polish village
dc.subject.enpl
conservative modernisation
dc.subject.enpl
axiology
dc.subject.enpl
Aleksander A. Krajewski
dc.subject.enpl
Jan Kanty Gregorowicz
dc.subject.enpl
Seweryna Duchińska (Seweryna Pruszakowa)
dc.subject.plpl
elementarz
dc.subject.plpl
XIX wiek
dc.subject.plpl
polska wieś
dc.subject.plpl
konserwatywna modernizacja
dc.subject.plpl
aksjologia
dc.subject.plpl
Aleksander A. Krajewski
dc.subject.plpl
Jan Kanty Gregorowicz
dc.subject.plpl
Seweryna Duchińska (Seweryna Pruszakowa)
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
"Żeby młodzi tak robili, jak to starzy uradzili" : postawy, wartości i wzorce osobowe w literaturze dla dzieci wiejskich drugiej połowy XIX stulecia na przykładzie katechizmów moralno-gospodarskich Aleksandra A. Krajewskiego i jego współpracowników
dc.title.alternativepl
"For the young to act as decided by the old" : attitudes, values and personal models in the children’s literature of the second half of the 19th century, on an example of moral and agricultural catechisms by Aleksander A. Krajewski and his associates
dc.title.journalpl
Czy/tam/czy/tu
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication
Affiliations

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
38
Views per month
Views per city
Warsaw
6
Krakow
4
Lodz
3
Wroclaw
3
Koszalin
2
Lublin
2
Poznan
2
Des Moines
1
Dublin
1
Gdynia
1
Downloads
nastulczyk_zeby_mlodzi_tak_robili_2019.pdf
6
nastulczyk_zeby_mlodzi_tak_robili_2019.odt
3
nastulczyk_zeby_mlodzi_tak_robili_2019.odt
2