Odpływ rzeczny w Bieszczadach Wysokich w latach 1961-2015

2017
journal article
article
dc.abstract.enWater circulation in flysch mountains is characterized by a substantial role of runoff due to the mountain topography and thin slope covers, which result in low retention rates. Climatic conditions determine streamflow and runoff regime, thus changes in precipitation and temperature could affect water circulation patterns. Stream runoff analysis in the upper San catchment up to Solina Lake is interesting due to semi-natural features of the catchment (minimum human impact) and potential climate changes affecting streamflow. However, the investigation of stream runoff in the High Bieszczady Mountains has not yet been studied extensively with the use of the longest data series. The research objectives were to (1) characterize stream runoff in the High Bieszczady Mountains; and to (2) identify and assess changes in stream runoff for two periods: 1961-2015 and 1986-2015 on the example of the San river (Dwernik stream gauge) and the Solinka river (Terka stream gauge). Runoff variability was assessed using monthly flow coefficients and coefficients of multi-year variability of monthly flows. Minimum, mean and maximum streamflow records were analysed for trends with the nonparametric Mann-Kendall test in different time intervals: months, half-years and years. Streamflow regime of the San and Solinka rivers is characterized by the highest runoff values with low variability over a long period in spring months (March, April) due to snowmelt, whereas the lowest runoff occurres in August. Mean streamflow trends in the period 1961-2015 were not significant and indicated runoff fluctuations. However, the second period (1986-2015) revealed significant increase in mean and minimum runoff in the winter half-year (mainly January-March) and slight decrease in runoff in the summer half-year (particularly September). These changes are similar to trends observed in other mountain catchments in Europe, which have been explained by recent changes especially in temperature but also in the type and sum of precipitation. Trends identified in the selected catchments as well as more frequent water deficits indicate a high demand for streamflow trends assessment in the other parts of the Polish Carpathians in the context of potential changes in groundwater resources.pl
dc.abstract.plW obiegu wody w górskich obszarach fliszowych podkreśla się znaczącą rolę odpływu powierzchniowego w odprowadzeniu wody ze zlewni, co jest związane z ukształtowaniem terenu i niewielką miąższością pokryw stokowych (niską retencją). Warunki klimatyczne decydują o wielkości i reżimie tego odpływu, zatem wieloletnie zmiany opadów atmosferycznych i temperatury powietrza mogą również powodować zmiany w obiegu wody. Badania odpływu w zlewni górnego Sanu powyżej zbiornika Solińskiego, interesującej ze względu na seminaturalne warunki obiegu wody i potencjalnie wpływające na nie zmiany klimatyczne, dotychczas nie były prowadzone z wykorzystaniem najdłuższych dostępnych serii pomiarowych. Celem pracy była charakterystyka odpływu rzek w Bieszczadach Wysokich oraz identyfikacja i ocena zmian odpływu rzecznego w okresie badawczym 1961-2015 na przykładzie Sanu (przekrój Dwernik) i Solinki (przekrój Terka). Zmienność odpływu została określona na podstawie miesięcznych współczynników przepływu oraz współczynnika zmienności średnich miesięcznych wartości przepływu w wieloleciu. Długość dostępnych serii pomiarowych pozwoliła również na określenie z wykorzystaniem testu Manna-Kendalla trendów zmian odpływu w skali roku, półroczy i miesięcy. Reżim odpływu rzek bieszczadzkich cechuje się występowaniem w ciągu roku jednej kulminacji roztopowej w okresie wiosennym (marzec, kwiecień) o dużej powtarzalności z roku na rok oraz minimum odpływu w sierpniu. Zmiany w średnim odpływie w latach 1961-2015 nie były statystycznie istotne i świadczyły o ich fluktuacyjnym charakterze. Ostatnie trzydziestolecie (1986-2015) cechował natomiast istotny wzrost odpływów średnich i niskich w półroczu zimowym (szczególnie styczeń-marzec) oraz słaby spadek odpływu w półroczu letnim (szczególnie we wrześniu), wykazując tym samym podobne tendencje do zmian w przepływach obserwowanych w innych obszarach górskich Europy, generowanych zmianami wielkości i struktury opadów oraz - w większym stopniu - wzrostem temperatury powietrza. Tendencje zmian odpływu i częstsze problemy z niedoborami wody wskazują na potrzebę oceny zmian odpływu również w pozostałej części polskich Karpat w kontekście zmiany zasobności systemów wodonośnych regionu.pl
dc.affiliationWydział Geografii i Geologii : Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennejpl
dc.contributor.authorMostowik, Karolina - 175074 pl
dc.date.accession2018-02-14pl
dc.date.accessioned2018-02-14T09:33:45Z
dc.date.available2018-02-14T09:33:45Z
dc.date.issued2017pl
dc.date.openaccess0
dc.description.accesstimew momencie opublikowania
dc.description.additionalBibliogr. s. 88-91pl
dc.description.number151pl
dc.description.physical75-91pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doi10.4467/20833113PG.17.023.8035pl
dc.identifier.eissn2083-3113pl
dc.identifier.issn1644-3586pl
dc.identifier.projectROD UJ / Ppl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/50276
dc.identifier.weblinkhttp://www.ejournals.eu/Prace-Geograficzne/2017/Numer-151/art/10795/pl
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.rightsUdzielam licencji. Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa*
dc.rights.licenceCC-BY-ND
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/legalcode.pl*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.endischargepl
dc.subject.enrunoff changespl
dc.subject.enmountain catchmentspl
dc.subject.enEastern Carpathianspl
dc.subject.plprzepływ rzecznypl
dc.subject.plzmiany odpływupl
dc.subject.plzlewnie górskiepl
dc.subject.plKarpaty Wschodniepl
dc.subtypeArticlepl
dc.titleOdpływ rzeczny w Bieszczadach Wysokich w latach 1961-2015pl
dc.title.alternativeStreamflow in the High Bieszczady Mountains (1961-2015)pl
dc.title.journalPrace Geograficznepl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
Water circulation in flysch mountains is characterized by a substantial role of runoff due to the mountain topography and thin slope covers, which result in low retention rates. Climatic conditions determine streamflow and runoff regime, thus changes in precipitation and temperature could affect water circulation patterns. Stream runoff analysis in the upper San catchment up to Solina Lake is interesting due to semi-natural features of the catchment (minimum human impact) and potential climate changes affecting streamflow. However, the investigation of stream runoff in the High Bieszczady Mountains has not yet been studied extensively with the use of the longest data series. The research objectives were to (1) characterize stream runoff in the High Bieszczady Mountains; and to (2) identify and assess changes in stream runoff for two periods: 1961-2015 and 1986-2015 on the example of the San river (Dwernik stream gauge) and the Solinka river (Terka stream gauge). Runoff variability was assessed using monthly flow coefficients and coefficients of multi-year variability of monthly flows. Minimum, mean and maximum streamflow records were analysed for trends with the nonparametric Mann-Kendall test in different time intervals: months, half-years and years. Streamflow regime of the San and Solinka rivers is characterized by the highest runoff values with low variability over a long period in spring months (March, April) due to snowmelt, whereas the lowest runoff occurres in August. Mean streamflow trends in the period 1961-2015 were not significant and indicated runoff fluctuations. However, the second period (1986-2015) revealed significant increase in mean and minimum runoff in the winter half-year (mainly January-March) and slight decrease in runoff in the summer half-year (particularly September). These changes are similar to trends observed in other mountain catchments in Europe, which have been explained by recent changes especially in temperature but also in the type and sum of precipitation. Trends identified in the selected catchments as well as more frequent water deficits indicate a high demand for streamflow trends assessment in the other parts of the Polish Carpathians in the context of potential changes in groundwater resources.
dc.abstract.plpl
W obiegu wody w górskich obszarach fliszowych podkreśla się znaczącą rolę odpływu powierzchniowego w odprowadzeniu wody ze zlewni, co jest związane z ukształtowaniem terenu i niewielką miąższością pokryw stokowych (niską retencją). Warunki klimatyczne decydują o wielkości i reżimie tego odpływu, zatem wieloletnie zmiany opadów atmosferycznych i temperatury powietrza mogą również powodować zmiany w obiegu wody. Badania odpływu w zlewni górnego Sanu powyżej zbiornika Solińskiego, interesującej ze względu na seminaturalne warunki obiegu wody i potencjalnie wpływające na nie zmiany klimatyczne, dotychczas nie były prowadzone z wykorzystaniem najdłuższych dostępnych serii pomiarowych. Celem pracy była charakterystyka odpływu rzek w Bieszczadach Wysokich oraz identyfikacja i ocena zmian odpływu rzecznego w okresie badawczym 1961-2015 na przykładzie Sanu (przekrój Dwernik) i Solinki (przekrój Terka). Zmienność odpływu została określona na podstawie miesięcznych współczynników przepływu oraz współczynnika zmienności średnich miesięcznych wartości przepływu w wieloleciu. Długość dostępnych serii pomiarowych pozwoliła również na określenie z wykorzystaniem testu Manna-Kendalla trendów zmian odpływu w skali roku, półroczy i miesięcy. Reżim odpływu rzek bieszczadzkich cechuje się występowaniem w ciągu roku jednej kulminacji roztopowej w okresie wiosennym (marzec, kwiecień) o dużej powtarzalności z roku na rok oraz minimum odpływu w sierpniu. Zmiany w średnim odpływie w latach 1961-2015 nie były statystycznie istotne i świadczyły o ich fluktuacyjnym charakterze. Ostatnie trzydziestolecie (1986-2015) cechował natomiast istotny wzrost odpływów średnich i niskich w półroczu zimowym (szczególnie styczeń-marzec) oraz słaby spadek odpływu w półroczu letnim (szczególnie we wrześniu), wykazując tym samym podobne tendencje do zmian w przepływach obserwowanych w innych obszarach górskich Europy, generowanych zmianami wielkości i struktury opadów oraz - w większym stopniu - wzrostem temperatury powietrza. Tendencje zmian odpływu i częstsze problemy z niedoborami wody wskazują na potrzebę oceny zmian odpływu również w pozostałej części polskich Karpat w kontekście zmiany zasobności systemów wodonośnych regionu.
dc.affiliationpl
Wydział Geografii i Geologii : Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
dc.contributor.authorpl
Mostowik, Karolina - 175074
dc.date.accessionpl
2018-02-14
dc.date.accessioned
2018-02-14T09:33:45Z
dc.date.available
2018-02-14T09:33:45Z
dc.date.issuedpl
2017
dc.date.openaccess
0
dc.description.accesstime
w momencie opublikowania
dc.description.additionalpl
Bibliogr. s. 88-91
dc.description.numberpl
151
dc.description.physicalpl
75-91
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doipl
10.4467/20833113PG.17.023.8035
dc.identifier.eissnpl
2083-3113
dc.identifier.issnpl
1644-3586
dc.identifier.projectpl
ROD UJ / P
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/50276
dc.identifier.weblinkpl
http://www.ejournals.eu/Prace-Geograficzne/2017/Numer-151/art/10795/
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.rights*
Udzielam licencji. Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa
dc.rights.licence
CC-BY-ND
dc.rights.uri*
http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/legalcode.pl
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
discharge
dc.subject.enpl
runoff changes
dc.subject.enpl
mountain catchments
dc.subject.enpl
Eastern Carpathians
dc.subject.plpl
przepływ rzeczny
dc.subject.plpl
zmiany odpływu
dc.subject.plpl
zlewnie górskie
dc.subject.plpl
Karpaty Wschodnie
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
Odpływ rzeczny w Bieszczadach Wysokich w latach 1961-2015
dc.title.alternativepl
Streamflow in the High Bieszczady Mountains (1961-2015)
dc.title.journalpl
Prace Geograficzne
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication
Affiliations

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
2
Views per month
Views per city
Krakow
1
Downloads
mostowik_odplyw_rzeczny_w_bieszczadach_wysokich_2017.txt
5
mostowik_odplyw_rzeczny_w_bieszczadach_wysokich_2017.odt
3
mostowik_odplyw_rzeczny_w_bieszczadach_wysokich_2017.pdf
2