Warunki pogodowe w Małopolsce na przełomie XIX i XX wieku w świetle zapisów w archiwalnych dziennikach obserwacyjnych

2023
journal article
article
dc.abstract.enThe meteorological measurements network in Małopolska region was developed in the second half of the 19th century and was the densest among the former Polish lands. In the preserved observation diaries, in addition to the measurement results, which are a collection of daily information recorded systematically three or four times a day, there are the notes and comments on current socio-economic events and environmental issues. Unfortunately, many documents, especially the oldest ones, were destroyed and the information was irretrievably lost. The aim of the work is an attempt to assess the weather conditions in Małopolska in the years 1861-1919 on the basis of historical meteorological materials from that period, collected in the Archives of the Institute of Meteorology and Water Management - National Research Institute. Daily and subdaily measurement data of air temperature and precipitation were used, obtained as a result of the project Digital archive of meteorological data collected in the lands of Malopolska from the 19th to the mid-20th century (histklim.imgw.pl). Only those stations for which 19th century archival materials have been preserved were included, i.e. a total of 14 measurement points, including Kraków-Observatory existing since 1792 as the reference station. Insightful quality control procedure was applied to the interpreted archival materials, but due to significant gaps as well as the lack of metadata, no homogenization procedure was carried out, except for the measurement units. A detailed characterization of thermal and precipitation conditions in the warm season (April-September) and cold season (October-March) was carried out for stations for which the data series enabled their statistical analysis. Weather conditions at the turn of the 19th and 20th centuries were compared to the current climate normals, i.e. 1991-2020, and 30-year averages were determined for the functioning meteorological stations located the closest to historical measurement points. An attempt to assess weather conditions in Małopolska in the years 1861-1919 based on available digitized historical meteorological materials showed the significant value of the source materials used. It was confirmed that the Małopolska region at the turn of the 19th and 20th centuries was characterized by lower air temperatures than today and varied rainfall patterns. This applies to both the warm and cool half of the year.pl
dc.abstract.plSieć pomiarów meteorologicznych na obszarze Małopolski rozwinęła się w drugiej połowie XIX wieku i była najbardziej gęsta spośród obszaru dawnych ziem Polski. W zachowanych dziennikach obserwacyjnych, poza wynikami pomiarów, będących zbiorem codziennych informacji, notowanych systematycznie trzy lub czterokrotnie w ciągu doby, znajdują się zapiski i komentarze dotyczące bieżących wydarzeń społeczno-gospodarczych oraz szeroko pojętych zagadnień środowiskowych. Niestety wiele dokumentów, szczególnie spośród tych najstarszych, uległo zniszczeniu, a informacja w nich zawarta została bezpowrotnie utracona. Celem pracy jest próba oceny warunków pogodowych w Małopolsce w latach 1861-1919 na podstawie historycznych materiałów meteorologicznych, pozostałych z tego okresu, a zgromadzonych w Archiwum Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej IMGW-PIB. Wykorzystano dobowe i terminowe dane pomiarowe temperatury powietrza i opadów atmosferycznych uzyskane w wyniku realizacji projektu Cyfryzacja archiwalnych danych meteorologicznych gromadzonych na ziemiach Małopolski od XIX do połowy XX wieku (histklim.imgw.pl). Uwzględniono wyłącznie te stacje, dla których zachowały się XIX wieczne materiały archiwalne - łącznie 14 punktów pomiarowych, w tym jako referencyjny Kraków-Obserwatorium istniejący od 1792 r. Zinterpretowane materiały archiwalne zostały poddane wnikliwej kontroli jakości, ale z uwagi na duże braki w ciągach danych, jak również skąpy materiał tzw. metadata nie przeprowadzono procedury ich homogenizacji, z wyjątkiem konwersji i ujednolicenia jednostek pomiarowych. Szczegółową charakterystykę warunków termicznych i opadowych w sezonie ciepłym (kwiecień-wrzesień) oraz chłodnym (październik-marzec) przeprowadzono dla stacji, dla których ciąg danych umożliwiał ich analizę statystyczną. Warunki pogodowe na przełomie XIX i XX wieku odniesiono do współczesnej normy klimatycznej, tj. 1991-2020, a średnie 30-letnie wyznaczono dla funkcjonujących stacji meteorologicznych zlokalizowanych najbliżej historycznych punktów pomiarowych. Próba oceny warunków pogodowych w Małopolsce w latach 1861-1919 na podstawie dostępnych zdigitalizowanych historycznych materiałów meteorologicznych wykazała istotną wartość wykorzystanych materiałów źródłowych. Potwierdzono, iż region Małopolski na przełomie XIX i XX wieku odznaczał się niższą niż obecnie temperaturą powietrza oraz różnicowanym przebiegiem opadów atmosferycznych. Dotyczy to zarówno ciepłej, jak i chłodnej połowy roku.pl
dc.affiliationWydział Geografii i Geologii : Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennejpl
dc.contributor.authorWypych, Agnieszka - 132804 pl
dc.contributor.authorUstrnul, Zbigniew - 160701 pl
dc.contributor.authorKopaczka-Lepa, Dianapl
dc.contributor.authorWalus, Karolinapl
dc.date.accessioned2024-01-29T10:30:49Z
dc.date.available2024-01-29T10:30:49Z
dc.date.issued2023pl
dc.date.openaccess0
dc.description.accesstimew momencie opublikowania
dc.description.additionalBibliogr. s. 123-124pl
dc.description.number3-4pl
dc.description.physical113-126pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.description.volume68pl
dc.identifier.doi10.32045/PG-2023-039pl
dc.identifier.eissn2544-1655pl
dc.identifier.issn0033-2135pl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/326373
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.rightsUdzielam licencji. Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa*
dc.rights.licenceCC-BY
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.enmeteorological archivespl
dc.subject.endigitalizationpl
dc.subject.enMałopolskapl
dc.subject.enHISTKLIMpl
dc.subject.plarchiwum meteorologicznepl
dc.subject.pldigitalizacjapl
dc.subject.plMałopolskapl
dc.subject.plHISTKLIMpl
dc.subtypeArticlepl
dc.titleWarunki pogodowe w Małopolsce na przełomie XIX i XX wieku w świetle zapisów w archiwalnych dziennikach obserwacyjnychpl
dc.title.alternativeWeather conditions in Małopolska at the turn of the $19^{th}$ and $20^{th}$ century in the light of observation archivespl
dc.title.journalPrzegląd Geofizycznypl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
The meteorological measurements network in Małopolska region was developed in the second half of the 19th century and was the densest among the former Polish lands. In the preserved observation diaries, in addition to the measurement results, which are a collection of daily information recorded systematically three or four times a day, there are the notes and comments on current socio-economic events and environmental issues. Unfortunately, many documents, especially the oldest ones, were destroyed and the information was irretrievably lost. The aim of the work is an attempt to assess the weather conditions in Małopolska in the years 1861-1919 on the basis of historical meteorological materials from that period, collected in the Archives of the Institute of Meteorology and Water Management - National Research Institute. Daily and subdaily measurement data of air temperature and precipitation were used, obtained as a result of the project Digital archive of meteorological data collected in the lands of Malopolska from the 19th to the mid-20th century (histklim.imgw.pl). Only those stations for which 19th century archival materials have been preserved were included, i.e. a total of 14 measurement points, including Kraków-Observatory existing since 1792 as the reference station. Insightful quality control procedure was applied to the interpreted archival materials, but due to significant gaps as well as the lack of metadata, no homogenization procedure was carried out, except for the measurement units. A detailed characterization of thermal and precipitation conditions in the warm season (April-September) and cold season (October-March) was carried out for stations for which the data series enabled their statistical analysis. Weather conditions at the turn of the 19th and 20th centuries were compared to the current climate normals, i.e. 1991-2020, and 30-year averages were determined for the functioning meteorological stations located the closest to historical measurement points. An attempt to assess weather conditions in Małopolska in the years 1861-1919 based on available digitized historical meteorological materials showed the significant value of the source materials used. It was confirmed that the Małopolska region at the turn of the 19th and 20th centuries was characterized by lower air temperatures than today and varied rainfall patterns. This applies to both the warm and cool half of the year.
dc.abstract.plpl
Sieć pomiarów meteorologicznych na obszarze Małopolski rozwinęła się w drugiej połowie XIX wieku i była najbardziej gęsta spośród obszaru dawnych ziem Polski. W zachowanych dziennikach obserwacyjnych, poza wynikami pomiarów, będących zbiorem codziennych informacji, notowanych systematycznie trzy lub czterokrotnie w ciągu doby, znajdują się zapiski i komentarze dotyczące bieżących wydarzeń społeczno-gospodarczych oraz szeroko pojętych zagadnień środowiskowych. Niestety wiele dokumentów, szczególnie spośród tych najstarszych, uległo zniszczeniu, a informacja w nich zawarta została bezpowrotnie utracona. Celem pracy jest próba oceny warunków pogodowych w Małopolsce w latach 1861-1919 na podstawie historycznych materiałów meteorologicznych, pozostałych z tego okresu, a zgromadzonych w Archiwum Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej IMGW-PIB. Wykorzystano dobowe i terminowe dane pomiarowe temperatury powietrza i opadów atmosferycznych uzyskane w wyniku realizacji projektu Cyfryzacja archiwalnych danych meteorologicznych gromadzonych na ziemiach Małopolski od XIX do połowy XX wieku (histklim.imgw.pl). Uwzględniono wyłącznie te stacje, dla których zachowały się XIX wieczne materiały archiwalne - łącznie 14 punktów pomiarowych, w tym jako referencyjny Kraków-Obserwatorium istniejący od 1792 r. Zinterpretowane materiały archiwalne zostały poddane wnikliwej kontroli jakości, ale z uwagi na duże braki w ciągach danych, jak również skąpy materiał tzw. metadata nie przeprowadzono procedury ich homogenizacji, z wyjątkiem konwersji i ujednolicenia jednostek pomiarowych. Szczegółową charakterystykę warunków termicznych i opadowych w sezonie ciepłym (kwiecień-wrzesień) oraz chłodnym (październik-marzec) przeprowadzono dla stacji, dla których ciąg danych umożliwiał ich analizę statystyczną. Warunki pogodowe na przełomie XIX i XX wieku odniesiono do współczesnej normy klimatycznej, tj. 1991-2020, a średnie 30-letnie wyznaczono dla funkcjonujących stacji meteorologicznych zlokalizowanych najbliżej historycznych punktów pomiarowych. Próba oceny warunków pogodowych w Małopolsce w latach 1861-1919 na podstawie dostępnych zdigitalizowanych historycznych materiałów meteorologicznych wykazała istotną wartość wykorzystanych materiałów źródłowych. Potwierdzono, iż region Małopolski na przełomie XIX i XX wieku odznaczał się niższą niż obecnie temperaturą powietrza oraz różnicowanym przebiegiem opadów atmosferycznych. Dotyczy to zarówno ciepłej, jak i chłodnej połowy roku.
dc.affiliationpl
Wydział Geografii i Geologii : Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
dc.contributor.authorpl
Wypych, Agnieszka - 132804
dc.contributor.authorpl
Ustrnul, Zbigniew - 160701
dc.contributor.authorpl
Kopaczka-Lepa, Diana
dc.contributor.authorpl
Walus, Karolina
dc.date.accessioned
2024-01-29T10:30:49Z
dc.date.available
2024-01-29T10:30:49Z
dc.date.issuedpl
2023
dc.date.openaccess
0
dc.description.accesstime
w momencie opublikowania
dc.description.additionalpl
Bibliogr. s. 123-124
dc.description.numberpl
3-4
dc.description.physicalpl
113-126
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.description.volumepl
68
dc.identifier.doipl
10.32045/PG-2023-039
dc.identifier.eissnpl
2544-1655
dc.identifier.issnpl
0033-2135
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/326373
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.rights*
Udzielam licencji. Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa
dc.rights.licence
CC-BY
dc.rights.uri*
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
meteorological archives
dc.subject.enpl
digitalization
dc.subject.enpl
Małopolska
dc.subject.enpl
HISTKLIM
dc.subject.plpl
archiwum meteorologiczne
dc.subject.plpl
digitalizacja
dc.subject.plpl
Małopolska
dc.subject.plpl
HISTKLIM
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
Warunki pogodowe w Małopolsce na przełomie XIX i XX wieku w świetle zapisów w archiwalnych dziennikach obserwacyjnych
dc.title.alternativepl
Weather conditions in Małopolska at the turn of the $19^{th}$ and $20^{th}$ century in the light of observation archives
dc.title.journalpl
Przegląd Geofizyczny
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
4
Views per month
Views per city
Gdansk
2
Krakow
1
Downloads
wypych_ustrnul_kopaczka-lepa_walus_warunki_pogodowe_w_malopolsce_2023.pdf
6