Centrum i peryferie : "Król w Nieświeżu" Józefa Ignacego Kraszewskiego i polska kultura operowa XVIII wieku

2016
journal article
article
dc.abstract.enBeginning with the novel Król w Nieświeżu. 1784. Obrazki z przeszłości [The King in Neśwież. 1784. Images of the past] by Józef Ignacy Kraszewski, the author of the article focuses on selected aspects of the 18th-century Polish opera culture and its infl uence on shaping the contemporary artistic and social worldview. Embodied by two main characters of the novel, Prince Karol Radziwiłł and King Stanisław August Poniatowski, the contrast between, on the one hand, the centre - the enlightened Warsaw and the vision of a new type of government and culture following Western patterns - and on the other hand, the periphery - the eastern borderline, lawless aristocracy and relics of the Sarmatian culture - allows us to take a closer look at the contemporary Polish opera from these two perspectives. This genre, transplanted as early as in the 17th century from the Italian tradition, and symbolizing the presence of Western infl uences in Poland and the Polish theatre being part of the European culture, becomes, at the end of the 18th century, the nucleus of the national theatre and the dramatic genre - not only in the offi cial, Enlightenment version practised in the Varsovian centre, but also, due to its popularity, in the peripheral centres of culture of the gentry, including numerous aristocratic courts. The presence of the opera within Radziwiłł’s cultural horizon, as documented in Kraszewski’s novel (Agatka, czyli przyjazd pana [Agatka, i.e. the Arrival of the Lord], staged on the occasion of the king’svisit), constitutes one of the elements of the dialogue conducted by the two cultural circles and representatives of the antagonistic milieus depicted in the novel. It also turns out that the Polish culture of the epoch, considered from the opera perspective, displays surprising thematic, aesthetic, and ideological similarities between its centre and periphery.pl
dc.abstract.plWychodząc od lektury powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego Król w Nieświeżu. 1784. Obrazki z przeszłości, artykuł koncentruje się na wybranych aspektach osiemnastowiecznej polskiej kultury operowej oraz jego wpływu na kształtowanie się ówczesnego światopoglądu, artystycznego, ale także społecznego. Uosobiony przez parę głównych bohaterów powieści, księcia Karola Radziwiłła i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, kontrast z jednej strony centrum - oświeconej Warszawy i wizji nowego typu rządów oraz kultury odwołującej się do zachodnich wzorców, z drugiej zaś peryferii - wschodnich rubieży państwa i samowoli magnaterii oraz reliktów kultury sarmackiej, pozwala z tych dwóch perspektyw przyjrzeć się ówczesnej operze polskiej. Ów gatunek, przeszczepiony jeszcze w XVII wieku z tradycji włoskiej, symbolizujący obecność w Polsce zachodnich wpływów i przynależność rodzimego teatru do europejskiego kręgu kulturowego, u schyłku wieku XVIII staje się zalążkiem teatru i dramatu narodowego - i to nie tylko w wersji oficjalnej, oświeceniowej, uprawianej w warszawskim centrum, ale również z uwagi na swoją popularność w peryferyjnych ośrodkach kultury szlacheckiej, w tym na licznych dworach magnackich. Udokumentowana w powieści Kraszewskiego obecność opery (Agatka, czyli przyjazd pana wystawiona z okazji wizyty króla) stanowi w horyzontach kulturowych Radziwiłła jeden z elementów dialogu, jaki toczą ze sobą dwa obiegi kulturowe i powieściowi przedstawiciele zantagonizowanych środowisk. Okazuje się również, że rozpatrywana w perspektywie operowej, polska kultura tej epoki - zarówno w swoim centrum, jak i na peryferiach - wykazywała zaskakujące zbieżności tematyczne, estetyczne, wreszcie też ideowe.pl
dc.affiliationWydział Polonistyki : Katedra Komparatystyki Literackiejpl
dc.contributor.authorSokalska, Małgorzata - 147950 pl
dc.date.accession2017-10-18pl
dc.date.accessioned2017-10-20T09:03:26Z
dc.date.available2017-10-20T09:03:26Z
dc.date.issued2016pl
dc.date.openaccess12
dc.description.accesstimepo opublikowaniu
dc.description.additionalStreszcz. po ang., bibliogr.pl
dc.description.number4 (30)pl
dc.description.physical1-21pl
dc.description.publication1,4pl
dc.description.versionostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doi10.4467/2084395XWI.16.026.6854pl
dc.identifier.eissn2084-395Xpl
dc.identifier.issn1897-1962pl
dc.identifier.projectDEC-2013/09/D/HS2/00968pl
dc.identifier.projectROD UJ / Ppl
dc.identifier.urihttps://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/45467
dc.identifier.weblinkhttp://www.ejournals.eu/Wieloglos/2016/4-30-2017/art/9326/pl
dc.languagepolpl
dc.language.containerpolpl
dc.rightsDozwolony użytek utworów chronionych*
dc.rights.licenceOTHER
dc.rights.urihttp://ruj.uj.edu.pl/4dspace/License/copyright/licencja_copyright.pdf*
dc.share.typeotwarte czasopismo
dc.subject.enEnlightenment of the Stanislaus timepl
dc.subject.enoperapl
dc.subject.ennobility theatrepl
dc.subject.enJ.I. Kraszewskipl
dc.subject.enJ.D. Hollandpl
dc.subject.plOświecenie stanisławowskiepl
dc.subject.ploperapl
dc.subject.plteatr magnackipl
dc.subject.plJ.I. Kraszewskipl
dc.subject.plJ.D. Hollandpl
dc.subtypeArticlepl
dc.titleCentrum i peryferie : "Król w Nieświeżu" Józefa Ignacego Kraszewskiego i polska kultura operowa XVIII wiekupl
dc.title.alternativeThe centre and periphery : "Król w Nieświeżu" by Józef Ignacy Kraszewski and the Polish opera culture of the 18th centurypl
dc.title.journalWielogłospl
dc.typeJournalArticlepl
dspace.entity.typePublication
dc.abstract.enpl
Beginning with the novel Król w Nieświeżu. 1784. Obrazki z przeszłości [The King in Neśwież. 1784. Images of the past] by Józef Ignacy Kraszewski, the author of the article focuses on selected aspects of the 18th-century Polish opera culture and its infl uence on shaping the contemporary artistic and social worldview. Embodied by two main characters of the novel, Prince Karol Radziwiłł and King Stanisław August Poniatowski, the contrast between, on the one hand, the centre - the enlightened Warsaw and the vision of a new type of government and culture following Western patterns - and on the other hand, the periphery - the eastern borderline, lawless aristocracy and relics of the Sarmatian culture - allows us to take a closer look at the contemporary Polish opera from these two perspectives. This genre, transplanted as early as in the 17th century from the Italian tradition, and symbolizing the presence of Western infl uences in Poland and the Polish theatre being part of the European culture, becomes, at the end of the 18th century, the nucleus of the national theatre and the dramatic genre - not only in the offi cial, Enlightenment version practised in the Varsovian centre, but also, due to its popularity, in the peripheral centres of culture of the gentry, including numerous aristocratic courts. The presence of the opera within Radziwiłł’s cultural horizon, as documented in Kraszewski’s novel (Agatka, czyli przyjazd pana [Agatka, i.e. the Arrival of the Lord], staged on the occasion of the king’svisit), constitutes one of the elements of the dialogue conducted by the two cultural circles and representatives of the antagonistic milieus depicted in the novel. It also turns out that the Polish culture of the epoch, considered from the opera perspective, displays surprising thematic, aesthetic, and ideological similarities between its centre and periphery.
dc.abstract.plpl
Wychodząc od lektury powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego Król w Nieświeżu. 1784. Obrazki z przeszłości, artykuł koncentruje się na wybranych aspektach osiemnastowiecznej polskiej kultury operowej oraz jego wpływu na kształtowanie się ówczesnego światopoglądu, artystycznego, ale także społecznego. Uosobiony przez parę głównych bohaterów powieści, księcia Karola Radziwiłła i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, kontrast z jednej strony centrum - oświeconej Warszawy i wizji nowego typu rządów oraz kultury odwołującej się do zachodnich wzorców, z drugiej zaś peryferii - wschodnich rubieży państwa i samowoli magnaterii oraz reliktów kultury sarmackiej, pozwala z tych dwóch perspektyw przyjrzeć się ówczesnej operze polskiej. Ów gatunek, przeszczepiony jeszcze w XVII wieku z tradycji włoskiej, symbolizujący obecność w Polsce zachodnich wpływów i przynależność rodzimego teatru do europejskiego kręgu kulturowego, u schyłku wieku XVIII staje się zalążkiem teatru i dramatu narodowego - i to nie tylko w wersji oficjalnej, oświeceniowej, uprawianej w warszawskim centrum, ale również z uwagi na swoją popularność w peryferyjnych ośrodkach kultury szlacheckiej, w tym na licznych dworach magnackich. Udokumentowana w powieści Kraszewskiego obecność opery (Agatka, czyli przyjazd pana wystawiona z okazji wizyty króla) stanowi w horyzontach kulturowych Radziwiłła jeden z elementów dialogu, jaki toczą ze sobą dwa obiegi kulturowe i powieściowi przedstawiciele zantagonizowanych środowisk. Okazuje się również, że rozpatrywana w perspektywie operowej, polska kultura tej epoki - zarówno w swoim centrum, jak i na peryferiach - wykazywała zaskakujące zbieżności tematyczne, estetyczne, wreszcie też ideowe.
dc.affiliationpl
Wydział Polonistyki : Katedra Komparatystyki Literackiej
dc.contributor.authorpl
Sokalska, Małgorzata - 147950
dc.date.accessionpl
2017-10-18
dc.date.accessioned
2017-10-20T09:03:26Z
dc.date.available
2017-10-20T09:03:26Z
dc.date.issuedpl
2016
dc.date.openaccess
12
dc.description.accesstime
po opublikowaniu
dc.description.additionalpl
Streszcz. po ang., bibliogr.
dc.description.numberpl
4 (30)
dc.description.physicalpl
1-21
dc.description.publicationpl
1,4
dc.description.version
ostateczna wersja wydawcy
dc.identifier.doipl
10.4467/2084395XWI.16.026.6854
dc.identifier.eissnpl
2084-395X
dc.identifier.issnpl
1897-1962
dc.identifier.projectpl
DEC-2013/09/D/HS2/00968
dc.identifier.projectpl
ROD UJ / P
dc.identifier.uri
https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/45467
dc.identifier.weblinkpl
http://www.ejournals.eu/Wieloglos/2016/4-30-2017/art/9326/
dc.languagepl
pol
dc.language.containerpl
pol
dc.rights*
Dozwolony użytek utworów chronionych
dc.rights.licence
OTHER
dc.rights.uri*
http://ruj.uj.edu.pl/4dspace/License/copyright/licencja_copyright.pdf
dc.share.type
otwarte czasopismo
dc.subject.enpl
Enlightenment of the Stanislaus time
dc.subject.enpl
opera
dc.subject.enpl
nobility theatre
dc.subject.enpl
J.I. Kraszewski
dc.subject.enpl
J.D. Holland
dc.subject.plpl
Oświecenie stanisławowskie
dc.subject.plpl
opera
dc.subject.plpl
teatr magnacki
dc.subject.plpl
J.I. Kraszewski
dc.subject.plpl
J.D. Holland
dc.subtypepl
Article
dc.titlepl
Centrum i peryferie : "Król w Nieświeżu" Józefa Ignacego Kraszewskiego i polska kultura operowa XVIII wieku
dc.title.alternativepl
The centre and periphery : "Król w Nieświeżu" by Józef Ignacy Kraszewski and the Polish opera culture of the 18th century
dc.title.journalpl
Wielogłos
dc.typepl
JournalArticle
dspace.entity.type
Publication
Affiliations

* The migration of download and view statistics prior to the date of April 8, 2024 is in progress.

Views
2
Views per month
Views per city
Ashburn
2
Downloads
sokalska_centrum_i_peryferie_krol_w_nieswiezu_2016.pdf
5
sokalska_centrum_i_peryferie_krol_w_nieswiezu_2016.odt
3